Adam Smith

Adam Smith

8.6/10
32 Kişi
·
87
Okunma
·
33
Beğeni
·
2.797
Gösterim
Adı:
Adam Smith
Unvan:
Filozof
Doğum:
İskoçya, 1723
Ölüm:
1790
Adam Smith (16 Haziran 1723 – 17 Temmuz 1790), İskoç filozof. Ahlak felsefesi profesörü olması nedeniyle ekonomik açıklamalarında bu bilim dalının etkileri yoğun görülür. Ekonomide ve doğal olaylarda bir düzen olduğunu ve bunun gözlem ve ahlâk hissi ile tespit edilebileceğini söyler.
Adam Smith, İskoçya'nın Kirkcaldy şehrinde çalışan bir gümrük denetleyicisinin oğlu olarak dünyaya geldi. Kesin doğum tarihi kayıtlarda olmasa da 5 Haziran 1723'te, babasının ölümünden 6 ay sonra vaftiz edilmiştir. Yaklaşık 4 yaşlarında bir çingene çetesi tarafından kaçırılmış, ama kısa zamanda amcası tarafından kurtarılıp annesine geri teslim edilmiştir. Smith bu sıkıntıyı kısa sürede atlatıp annesi ile eski yakınlığını kısa zamanda yakalamıştır.
Ondört yaşında Glasgow Üniversitesi'nde ahlak felsefesi konusunda, Francis Hutcheson'ın yanında eğitim görmeye başlamıştır. Özgürlük, hukuk ve ifade özgürlüğü konularındaki tutkusu burada alevlenmiştir. 1740 yılında Oxford'daki Balliol Koleji'nde okumaya başlamış fakat 1746 yılında okulu terkedip Oxford'un imtiyaz denetimi konusunda eleştirmenlik yapmaya başlamıştır. 1748 yılında Edinburgh Üniversitesi'nde Lord Kames'in koruması altında kamu konferansları vermiş, konuşma sanatı ve belles-lettres konularına değinmiştir. Sonraları "servet yönetimi" konusunu ele almış ve bu dönemde, yani yirmili yaşlarının sonlarına doğru, daha sonra 'Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations' adlı kitabında dünyaya açıklayacağı "doğal özgürlüğün açık ve basit sistemi" konusuna el atmıştır. 1750 yılı civarlarında ileride çok yakın arkadaş olacağı David Hume ile burada tanışmıştır. İskoç Aydınlanması'nın ortaya çıkışında önemli rol oynayan diğer arkadaşları ile Edinburgh Poker Kulübü'nün müdavimi olmuştur.
Smith'in hristiyan olan babası dinine çok bağlıydı ve İskoç Kilisesi'nin ılımlı kanadına üyeydi. Smith'in İngiltere'ye gidişinin arkasındaki sebebin İngiltere Kilisesi'nde kariyer yapmak istemesi olduğu soylense de bu konu hakkinda kesin bir kanit yoktur ve aksine Smith'in İskoçya'ya deizm yanlısı olarak döndüğü bilinmektedir. Ayrıca çocukken babası tarafından gönderildiği kiliseden kaçarak geri dönmüştür. Smith, felsefi olarak dinin ekonominin önünde bir engel olarak görmüş ve ateizm üzerinden düşünmüştür. Birçok yönden Darwin ile aynı görüştedir.
1751 yılında Smith Glasgow Üniversitesi'nin mantık profesörü, ertesi sene de ahlak felsefesi profesörü olarak atanmıştır. Derslerinde etik, konuşma sanatı, hukuk, politik ekonomi ve "polis ve gelir" konularını işlemiştir. 1759'da Glasgow'daki bazı konferanslarını bir araya getirdiği The Theory of Moral Sentiments adlı kitabını yayınlamıştır. Bu kitap çıktığı dönemde Smith'in itibarının yayılmasını sağlamıştır. Kitabın ana teması insan ilişkilerinin verici ve alıcılar (yani birey ve toplumun diğer üyeleri) arasındaki sempatiye ve anlayışa ne kadar bağlı olduğu üzerineydi. Lord Monboddo'nun 14 yıl sonra yayımlanan Of the Origin and Progress of Language kitabındaki detaylı incelemesinde gösterildiği üzere, Smith'in bu ilk kitabındaki dil evrimi analizi yüzeyseldi. Yine de Smith'in akıcı ve ikna edici savunmaları belagatlı olsa da tartışılmazdır. Smith açıklamalarını Lord Shaftesbury ve Hutcheson gibi "ahlak duygusu" ya da Hume gibi faydaya (en:utility) değil, anlayışa dayatmaktadır.
Smith bu dönemden sonra konferanslarında ahlak teorilerinden hukuk ve ekonomi konularına ağırlık vermeye başladı. Bir öğrencisinin 1763 civarından konferans notlarından Edwin Cannan tarafından derlenip yayınlanan 'Lectures on Justice, Police, Revenue and Arms' adlı kitapta Adam Smith'in politik ekonomi hakkındaki fikirlerinin gelişimi hakkında bir izlenim edinilebilir. Bu kitabın daha kapsamlı bir uyarlaması 1976 yılında Lectures on Jurisprudence adlı Glasgow baskısı tarafından yayımlanmıştır.
Smith ile David Hume sayesinde tanışan Charles Townshend, 1763 yılı sonunda Smith'ten üvey oğlu genç Buccleuch Dükü'ne özel ders vermesini rica etti. Smith, gelecek iki sene boyunca talebesi ile, çoğunlukla Fransa'da yaptığı yolculuklar sırasında Turgot, Jean D'Alembert, André Morellet, Helvétius, ve özellikle çalışmalarına itibar ettiği fizyokratik düşüncenin başkanı François Quesnay gibi öncü aydınlarla tanıştı. Kirkcaldy'ye döndükten sonrataki 10 seneyi An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations (Yaratılışın Sorgulanması ve Ulusların Zenginliğinin Nedenleri) adlı, 1776'da yayımlanan başyapıtı üzerinde çalışarak geçirdi. Kitap büyük çoğunluk tarafından hüsnükabul gördü ve revaçta kalarak Smith'in meşhur olmasını sağladı. 1778'de Smith İskoçya'da vergiden sorumlu bir devlet bakanı olarak atandı, Edinburgh'ya annesinin yanına yerleşti. 17 Haziran 1790 yılında ağır bir hastalık sonrası yaşamını yitirdi. Bilindiği kadarıyla gelirinin büyük bir kısmını gizli yardım fonlarına bırakmıştır.
Smith'in edebi vasiyetini yerine getirenler İskoç akademik dünyasından iki eski arkadaşıdır: fizikçi/kimyacı Joseph Black ve öncü yerbilimci James Hutton. Yazar arkasında pek çok not ve yayımlanmamış yazılar bırakmıştır ama yayımlanmaya uygun olmayan her şeyin imha edilmesi için talimat vermiştir. History of Astronomy adlı yayımlanmamış bir makalesini basıma uygun görmüştür ve bununla beraber diğer eserleri Essays on Philosophical Subjects adlı kitapta 1795 yılında okuyucuyla buluşturulmuştur.
Laissez Faire Laissez Passer. "Bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler"
"Ustalar (patronlar), sayıca az olduklarından, aralarında çok daha kolay birleşebilirler. Sonra kanun, onların bu birleşmelerini yasak etmez. Oysa işçilerinkini yasak eder."
Akşam yemeğimizi soframızda bulmamızın sebebi kasabın,biracının veya fırıncının cömertliğinden değil, onların kendi çıkarlarına olan düşkünlüğündendir.
"Kralların ve bakanların; özel kişilerin ekonomisini gözetmeye kalkışmaları, ihtişam kanunlarıyla yahut yabancı süs ve gösteriş maddelerinin ithalini yasak ederek, bunların masrafını sınırlandırmaları, münasebetsizliğin ve haddini bilmezliğin son kertesidir. Onlar kendileri, hep istisnasız en büyük savurganlardır... Kendi israfları, devleti batırmazsa, uyruklarınınki hiç batırmaz."
" Kamu yararına ticaret ediyormuş gibi görünenlerden pek hayır gördüğüm olmadı."
" Her uygar toplulukta, sınıflar arasındaki farkın bir kez iyice yer ettiği her toplulukta, iki ayrı ahlak düzeni ya da sistemi hep aynı zamanda yürürlükte olmuştur. Bunlardan birine, imsakçı ya da sert; ötekine geniş... sistem denilebilir. Birinci sistemi genellikle halk tabakası çok beğenir. Ötekisini, kibar takımı denilenler (genellikle zengin kesim)... daha çok ... benimserler."
" Yoksul bir işçinin tek bir hafta... hovardalık etmesi, çoğu kez bir daha belini doğrultamaması ve umutsuzluğa kapılarak en büyük suçları işlemeye sürüklemesi için yeterlidir."
"Ustalar (patronlar), hep mantığın ve insanlığın emirlerini dinleyecek olsalar, işçilerinin çoğunda emek sarfını kamçılamak değil, çoğu kez hafifletmek ihtiyacını duyarlar."
" VI. Edward zamanında din hamiyeti ile her türlü faiz yasak edilmişti. Ama bütün bu çeşit öteki yasaklar gibi, bunun da yaraya merhem olmadığını, tefecilik belasını azaltacak yerde çoğaltacağını söylerler."
devlet mülkiyetin güvenliğini korumak üzre kurulduğu sürece, gerçekte zenginleri yoksullara ya da mülk sahibi olanları mülk sahibi olmayanlara karşı savunmak üzre kurulmuş demektir
Milletlerin zenginliği; birkaç iktisadi argümanın geniş analizler, tarihi gerçekler ve toplumsal tespitlerle açıklanması çabası olmuş ve Smith'in yalnızca bir iktisatçı değil aynı zamanda bir ahlakçı ve filozof olduğunu da göstermiştir.
Ekonomik alandaki çeşitli sorunların farkında olan Smith, bu sıkıntılara rağmen devlet müdahelelerinin çoğu kez istenilenin tam aksine sonuçlar doğurduğunu ispat ediyor. Ekonomiye yönelen aktif politikaların yönlendiricileri genelde büyük üretici ve tüccarlar olduğu için, politikaların; milletin ve bireysel tüketicinin refahını azalttığı anlatılmaya çalışılmış.
Smith ve başlattığı iktisadi geleneğe yönelik eleştiriler genellikle emek piyasası üzerinden yapılır. Ancak zaman odaklı yorum yapmak gerekirse; henüz Sanayi Devriminin üretim çılgınlığının ezip bitirdiği işçi sınıfı Smith'in zamanında tam olarak oluşmamıştı. Emek piyasasındaki çeşitli haksızlıkları kitabında zaten analiz etmiş olan Smith'in ve onun ekolünün; bu haksızlıkları onayladıklarına ilişkin yorumlar doğru ve hakkaniyetli olmayacaktır.
Çok yorucu bir eser olmasına rağmen; ekonomi bilimiyle ilgilenen bir insanın, bu iktisadi geleneğin temsilcisi hakkında kulaktan dolma bilgilerle yetinmemesi adına kesinlikle okuması gereken bir iktisadi başyapıttır.
Smith'in "gizli el" kavramını ortaya attığı, laissez faire, laissez passer(bırakınız yapsınlar,bırakınız geçsinler) sözüyle mutlak liberalizm ilkelerini geliştirdiği kitabıdır. "Modern İktisadın Babası" olarak anılan Adam Smith'in bu kitapta savunduğu görüşler yazarın ölümünden yüz yıl kadar sonra geniş bir kesim tarafından benimsenip kullanıldı ve ilerleyen Sanayi Devrimi ile birlikte işadamları bu görüşleri uygulayarak merkantilist kısıtlama ve imtiyazları kaldırdılar. Bu, İngiltere'yi 19.yüzyılda dünyanın en zengin ülkesi haline getirdi. İktisat tarihinden hoşlananlara tavsiye ederim.
Bugünkü ekonomi bilimi tarafından kurucu olarak belirtilen Adam Smith, bu büyük eseri ile o günün şartlarında tarihsel bir analizde bulunmuştur. Yaptığı analizin merkez eleştirisinde feodal sistemin milletlerin gelişiminde engel olduğunu belirtmiş bunun yeri serbest ticaretin daha faydalı olacağını dile getirmiştir. Ayrıca dönemde yeni yeni başlayan sanayileşmenin -bant veya seri üretim şekli olarak- hem iyi yanlarını hemde - bant sisteminin çalışanları yaptıkları işlere karşı yabancılaştırma durumu- kötü yanlarını dile getirmiştir. Her ne kadar başta bahsettiğim gibi Ekonominin kurucusu sayılan bir eser olarak görülse de bir çok ekonomi öğrencisinin ve hatta öğretim üyesinin sadece adını duyduğu ve metafor olarak kalan bir kitaptır.
İktisat ilk insandan beri her zaman olagelmiştir fakat bir bilim olarak ortayı çıkışı ulusların zenginliğiyle olmuştur.Serbest ticaretin dünya refahını artıracağını iddia eden bu kitap en çok İngiltere"nin işine gelmiştir çünkü serbest ticaret ile nispeten ucuza ve bol ürütilebilen İngiliz malları Avrupa ülkelerini istila etmiş,Avrupa ülkelerinin malları kendi pazarlarında İngiliz mallarıyla rekabet edememiş ve ekonomileri büyük ölçüde zarar görmüştür..Bu bağlamda serbest ticaret dünya refahını mı yoksa sömürgeci Britanya refahını mı artırmıştır ve bu süreç bugün hala devam ediyor mudur taktir sizin :)
Bizim bölümümüz için harika bir kaynak teşkil ediyor . Kurulmuş olan bu iktisadi akıl çok uzun yıllar fırtına estirdi. Taa ki Keynes gelene kadar bana kalırsa adam smith bir dahi
Öncelikle Adam Smth 230 yıl geçerli kalabilecek ir eser bıraktığı için hakkı teslim edilmelidir. Sonuçta neredeyse hiçbir görüşüne katılmasam dageleceği öngörmüş, insan doğasını yüksek br tutarlılıkla analiz etmiş ve liberalizmin kurucusu olmayı bilmiştir. Onun üzerine nice ekonomist yetişmiştir lakin halen onun kurucusu sayıldığı sisteme göre ekonomik ilişkiler şekillenmektedir. Ona karşı olmak, yanıldığını düşünmek onun dünyanın somut realitesini ortaya döktüğü gerçeğini değiştirmez. Gerçekten sindirilmesi, hazmedilmesi gereken bir eser. İnsan doğasındaki hırs ve sahip olma güdüsününün kuvvetini gerçekten gözler önüne seriyor.
Adam Smith (1723-1790): Çağının önde gelen ahlâk felsefecilerinden biri ve bu yıl yayımının 230. yılı kutlanan ve "İktisatın açılış kitabı" Milletlerin Zenginliği (1776) ile kalıcılaşmış bir 18. yüzyıl düşünürüdür.
Elinizdeki baskıysa, bu önemli yapıtın Türkçedeki ilk ve tek eksiksiz çevirisi olmasının yanısıra, Prof. Dr. Gülten Kazgan’ın kapsamlı sunuşuyla da farkını ortaya koymaktadır.
Adam Smith sadece iktisatçı değil aynı zamanda ahlak felsefesi profesörüdürktisadi olayları analiz ederken kişinin erdemli olmasının daha önemli olduğunu vurgulamıştır. Önemli eserlerinden biri olan “Theory of Moral Sentiments”. (Ahlaki Duygular Kuramı)'nı 1759'da yazmıştır. A. Smith ahlak felsefesi profesörü olması nedeniyle iktisadi
düşüncesinde ve açıklamalarında ahlak felsefesinin etkileri etkin ve
yoğun bir şekilde görülür.
Smith’in Ahlaki Duygular Kuramı adlı eserinde üç temel nokta
dikkati çekmektedir.
Toplumda var olan doğal düzenin insan davranışları üzerindeki
etkileri şunlardır.
1–Kendini düşünme sempatisi (yakınlık duyma hissi).
2–Özgürlük isteği ve toplumsal kurallara uyma eğilimi.
3–Çalışma alışkanlığı ve değişim eğilimi
Smith’e göre bu üç duygu birbirini etkileyerek toplumda dengenin
sağlanmasına yardımcı olmaktaydı. Bu denge sayesinde bireyler kendi
çıkarlarını gözetmek için çalışırlarken aynı zamanda başkalarına da
iyilik ederek onlarında refaha ulaşmasına yardımcı olurlar

Yazarın biyografisi

Adı:
Adam Smith
Unvan:
Filozof
Doğum:
İskoçya, 1723
Ölüm:
1790
Adam Smith (16 Haziran 1723 – 17 Temmuz 1790), İskoç filozof. Ahlak felsefesi profesörü olması nedeniyle ekonomik açıklamalarında bu bilim dalının etkileri yoğun görülür. Ekonomide ve doğal olaylarda bir düzen olduğunu ve bunun gözlem ve ahlâk hissi ile tespit edilebileceğini söyler.
Adam Smith, İskoçya'nın Kirkcaldy şehrinde çalışan bir gümrük denetleyicisinin oğlu olarak dünyaya geldi. Kesin doğum tarihi kayıtlarda olmasa da 5 Haziran 1723'te, babasının ölümünden 6 ay sonra vaftiz edilmiştir. Yaklaşık 4 yaşlarında bir çingene çetesi tarafından kaçırılmış, ama kısa zamanda amcası tarafından kurtarılıp annesine geri teslim edilmiştir. Smith bu sıkıntıyı kısa sürede atlatıp annesi ile eski yakınlığını kısa zamanda yakalamıştır.
Ondört yaşında Glasgow Üniversitesi'nde ahlak felsefesi konusunda, Francis Hutcheson'ın yanında eğitim görmeye başlamıştır. Özgürlük, hukuk ve ifade özgürlüğü konularındaki tutkusu burada alevlenmiştir. 1740 yılında Oxford'daki Balliol Koleji'nde okumaya başlamış fakat 1746 yılında okulu terkedip Oxford'un imtiyaz denetimi konusunda eleştirmenlik yapmaya başlamıştır. 1748 yılında Edinburgh Üniversitesi'nde Lord Kames'in koruması altında kamu konferansları vermiş, konuşma sanatı ve belles-lettres konularına değinmiştir. Sonraları "servet yönetimi" konusunu ele almış ve bu dönemde, yani yirmili yaşlarının sonlarına doğru, daha sonra 'Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations' adlı kitabında dünyaya açıklayacağı "doğal özgürlüğün açık ve basit sistemi" konusuna el atmıştır. 1750 yılı civarlarında ileride çok yakın arkadaş olacağı David Hume ile burada tanışmıştır. İskoç Aydınlanması'nın ortaya çıkışında önemli rol oynayan diğer arkadaşları ile Edinburgh Poker Kulübü'nün müdavimi olmuştur.
Smith'in hristiyan olan babası dinine çok bağlıydı ve İskoç Kilisesi'nin ılımlı kanadına üyeydi. Smith'in İngiltere'ye gidişinin arkasındaki sebebin İngiltere Kilisesi'nde kariyer yapmak istemesi olduğu soylense de bu konu hakkinda kesin bir kanit yoktur ve aksine Smith'in İskoçya'ya deizm yanlısı olarak döndüğü bilinmektedir. Ayrıca çocukken babası tarafından gönderildiği kiliseden kaçarak geri dönmüştür. Smith, felsefi olarak dinin ekonominin önünde bir engel olarak görmüş ve ateizm üzerinden düşünmüştür. Birçok yönden Darwin ile aynı görüştedir.
1751 yılında Smith Glasgow Üniversitesi'nin mantık profesörü, ertesi sene de ahlak felsefesi profesörü olarak atanmıştır. Derslerinde etik, konuşma sanatı, hukuk, politik ekonomi ve "polis ve gelir" konularını işlemiştir. 1759'da Glasgow'daki bazı konferanslarını bir araya getirdiği The Theory of Moral Sentiments adlı kitabını yayınlamıştır. Bu kitap çıktığı dönemde Smith'in itibarının yayılmasını sağlamıştır. Kitabın ana teması insan ilişkilerinin verici ve alıcılar (yani birey ve toplumun diğer üyeleri) arasındaki sempatiye ve anlayışa ne kadar bağlı olduğu üzerineydi. Lord Monboddo'nun 14 yıl sonra yayımlanan Of the Origin and Progress of Language kitabındaki detaylı incelemesinde gösterildiği üzere, Smith'in bu ilk kitabındaki dil evrimi analizi yüzeyseldi. Yine de Smith'in akıcı ve ikna edici savunmaları belagatlı olsa da tartışılmazdır. Smith açıklamalarını Lord Shaftesbury ve Hutcheson gibi "ahlak duygusu" ya da Hume gibi faydaya (en:utility) değil, anlayışa dayatmaktadır.
Smith bu dönemden sonra konferanslarında ahlak teorilerinden hukuk ve ekonomi konularına ağırlık vermeye başladı. Bir öğrencisinin 1763 civarından konferans notlarından Edwin Cannan tarafından derlenip yayınlanan 'Lectures on Justice, Police, Revenue and Arms' adlı kitapta Adam Smith'in politik ekonomi hakkındaki fikirlerinin gelişimi hakkında bir izlenim edinilebilir. Bu kitabın daha kapsamlı bir uyarlaması 1976 yılında Lectures on Jurisprudence adlı Glasgow baskısı tarafından yayımlanmıştır.
Smith ile David Hume sayesinde tanışan Charles Townshend, 1763 yılı sonunda Smith'ten üvey oğlu genç Buccleuch Dükü'ne özel ders vermesini rica etti. Smith, gelecek iki sene boyunca talebesi ile, çoğunlukla Fransa'da yaptığı yolculuklar sırasında Turgot, Jean D'Alembert, André Morellet, Helvétius, ve özellikle çalışmalarına itibar ettiği fizyokratik düşüncenin başkanı François Quesnay gibi öncü aydınlarla tanıştı. Kirkcaldy'ye döndükten sonrataki 10 seneyi An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations (Yaratılışın Sorgulanması ve Ulusların Zenginliğinin Nedenleri) adlı, 1776'da yayımlanan başyapıtı üzerinde çalışarak geçirdi. Kitap büyük çoğunluk tarafından hüsnükabul gördü ve revaçta kalarak Smith'in meşhur olmasını sağladı. 1778'de Smith İskoçya'da vergiden sorumlu bir devlet bakanı olarak atandı, Edinburgh'ya annesinin yanına yerleşti. 17 Haziran 1790 yılında ağır bir hastalık sonrası yaşamını yitirdi. Bilindiği kadarıyla gelirinin büyük bir kısmını gizli yardım fonlarına bırakmıştır.
Smith'in edebi vasiyetini yerine getirenler İskoç akademik dünyasından iki eski arkadaşıdır: fizikçi/kimyacı Joseph Black ve öncü yerbilimci James Hutton. Yazar arkasında pek çok not ve yayımlanmamış yazılar bırakmıştır ama yayımlanmaya uygun olmayan her şeyin imha edilmesi için talimat vermiştir. History of Astronomy adlı yayımlanmamış bir makalesini basıma uygun görmüştür ve bununla beraber diğer eserleri Essays on Philosophical Subjects adlı kitapta 1795 yılında okuyucuyla buluşturulmuştur.

Yazar istatistikleri

  • 33 okur beğendi.
  • 87 okur okudu.
  • 13 okur okuyor.
  • 220 okur okuyacak.
  • 5 okur yarım bıraktı.

Yazarın sıralamaları