Richard Euringer Yorumları ve İncelemeleri
Richard Euringer yorumları ve incelemelerini, Richard Euringer kitabı hakkındaki okur görüşlerini , Richard Euringer puanlarını 1000Kitap'ta bulabilirsiniz.
2/10
2026 48. kitabı
Enver Paşa’nın Sonu 
Richard Euringer
Kitabı Kitapyurdu’ndan sipariş ettim, henüz elime ulaşmadı. Ancak Kitapyurdu e-kitap uygulamasının tanıdığı 7 günlük okuma hakkıyla, kitap elime geçmeden okudum. Şubat ayında okuduğum ilk kitap oldu.
Yazar Richard Euringer, I. Dünya Savaşı’nı bizzat yaşamış bir Alman pilotudur. Dolayısıyla anlatının kurulduğu zemin, Osmanlı’nın savaş yıllarındaki müttefiklik ilişkisine dayanır. Kitap, yazarın savaş sırasında ve sonrasında gördüklerini tarihî kurgu formunda bir Enver Paşa romanına dönüştürme iddiası taşır. Ancak bu iddia, derinleşen bir tarih bilinci yerine yüzeyde dolaşan, karakterini yeterince inşa edemeyen, zayıf bir roman ortaya çıkarmıştır. Enver Paşa, tarihsel ağırlığı olan bir şahsiyet olmaktan çok, eksik çizilmiş bir roman figürü olarak karşımıza çıkıyor.
252 sayfa boyunca beni etkileyen yalnızca birkaç sahne vardı. Kitabın başında Abdülhamid için söylenen “yaşayıp intikamı görmesi gerekirdi” cümlesi, Enver Paşa ile Mustafa Kemal arasındaki ayrışma ve çatışma noktalarının net biçimde gösterilmesi, Mustafa Kemal’in Pan-İslamcı ve Pan-Türkist (Turancı) düşünceyi bir hayal ve macera olarak görmesi, Enver Paşa’yı bu çerçevede maceraperest ve adeta Napolyon’a özenen biri olarak değerlendirdiğinin vurgulanması, kendisinin Pan-İslamist veya Turancı olmadığının özellikle belirtilmesi ve de bir Hristiyan kadının Enver Paşa’ya “gerçek bir Müslüman” oluşunu işaret eden şu cümleleri:
“İçki içmeyişinizden anlamıştım,” diyerek gülümsedi kadın. “Yani gerçek bir Müslüman! Bunlardan hâlâ var demek. Ne kadar sevindirici!” Ve de Kitabın sonunda cep Kur’an’ıyla çerçevelenen, dinî bir atmosferle yazılmış şehadet sahnesi… Bu sahneler dışında roman, okuru içine çeken ne güçlü bir edebî