Yusuf Bayer
@ysfbyr
Katib-i Umumi'yi de (genel sekreter) Gazi tayin ediyor..
Gazi:
- "Bilmem fırka lideri ne diyecek, fakat ben Nuri Bey'i Katib-i Umumiliğe münasip görüyorum. Belki Reşit Galip Bey de münasip olur fakat Saffet Bey'le karşı karşıya mücadele için Nuri Bey'in Kâtib-i Umumî olması çok iyi olacaktır" dedi.
Halk Fırkasının vekilleri Gazinin emriyle Serbest Fırkaya geçiyor
Akşam olunca Gazi'nin yanına gittim; Gazi ile beraber sofraya inmiştik, sofrada huzuru mutad (sürekli orada) olan arkadaşlar birer birer yemek salonuna girdikleri esnada, Kütahya mebusu Nuri ve Erzurum mebusu Tahsin Beylere Gazi, benim fırkama geçmeleri için emir verdi. Onlar da, "Emredersiniz Paşam" diyerek kabul ettiler. Biraz sonra gelen Reşit Galip Bey'e aynı emir verildi. O da, "Başüstüne Efendim" diyerek kabul etti. Binaenaleyh fırkamız o günden itibaren, Ağaoğlu Ahmet Bey, Kütahya mebusu Nuri Bey, Erzurum mebusu Tahsin ve Aydın mebusu Reşit Galip Beylerden teşekkül ediyordu.
Gazi:
- "Ben cumhuriyeti tesis ettim; fakat bugün şekl-i idare cumhuriyet midir, diktatörlük müdür, şahsi hükümet midir, belli değildir. Ben fani bir insanım, ölmeden evvel isterim ki, millet hürriyete alışsın. Bunun için bir muhalif fırka tesis ediyorum ve bu işi Fethi Bey'den başka hiç kimseye teslim edemem. Bu hususta Fethi'ye gösterdiğim itimadı başka hiç kimseye gösteremem" demiş ve hakkımda daha sair sitayişlerde (övgülerde) bulunmuştur.
Verilen sözler unutuluyor mu?
Gazi, yeni fırka hakkında izahat verirken.
"Bu fırkalar benim iki evladım gibi olacak ve ben (İsmet Paşa'ya ve bana hitaben), böylece tabir etmekliğimi müsaade ederseniz, sizin babanız olacağım. Bir baba iki öz evladına nasıl müsavi muamelede bulunuyorsa, ben de aynı vechile bu iki fırkaya muamele edeceğim. Bundan emin olunuz. Bu teşebbüs memleket için çok hayırlı neticeler verecektir" demiştir.
Ben bu sözlerinin de gazeteye geçmesini Gazi'den rica ettim. "Hayır, bunları şimdilik yazmaya lüzum yok" dedi.
Gazi'nin Halk Fırkası'na ve Serbest Fırka'ya bir baba iki öz evladına nasıl muamele ederse o yolda muamele edeceğine dair olan sözleri benim için esaslı bir düstur olmuştu. Bu sözleri, ilk zamanlarda Gazi bir-iki defa daha tekrar etmişti. Sonradan, fırkamızın gördüğü farklı muamele üzerine, Gazi'ye bu sözlerini müteaddit defalar hatırlattım ve iki öz evlada bir baba böyle mi muamele eder? demekte kusur etmedim. Gazi, bitaraflıktan ayrılmadığına dair cevap vermekle iktifa ediyordu.
Reis-i Cumhur ve Halk Fırkası Reis-i Umumisi (Genel Başkanı)Siyaset
Gazi:
Bana fırka teşkili arzusunda bulundugunuzu bir mektupla bildirir ve bunu nasıl telakki edeceğimi (karşılayacağımı) sorarsınız. Ben de cevaben hüsn i telakki edeceğimi (olumlu karşıladığımı) bildirdikten sonra işe başlarsınız. Yazacağınız mektupta, Reisicumhur ve Halk Fırkası Reis-i Umumisi (Genel Başkanı) olmak sıfatlarıyla bana hitap edersiniz."
Ben bu son ihtarın manasını ve ehemmiyetini pek anlayamadım. Bu ana kadar Halk Fırkası Reis-i Umumiliği'nden bahsetmemiş olan ve memlekette cumhuriyeti esaslandırmak için tek fırka yerine iki fırka ikame ederek tarihte lekesiz bir nam bırakmak isteyen Gazi'nin bu teşebbüsüne hayran iken, fırka teşkilini kabul edeceğimi bildirdikten sonra Reis-i Umumilik bahsinin ortaya çıkmasını su-i telakki etmemiş (kötüye yormamış) ve bu yüksek maksada uzaktan veya yakından icra tesir edeceğini (etkileyeceğini) hatırıma getirmiştim.