Dostoyevskinin 1866-da yazdığı Cinayət və Cəza (Suç ve ceza) cəmiyyyət və yaşam şərtləri bir insanı necə qatilə çevirə bilər onun şahidi oluruq. Romanda faiz verən Alyona İvanovnanı öldürdükdən sonra içində olan şəxsiyyət pozğunluğuna şahid oluruq.
Romanda Raskolnikov insanlara yaxşılıq etsin deyə, insanlara müəyyən əşyalar qarşılığında pul verən bir qadını balta ilə qətlə yetirir. Raskolnikovun insanlara fayda vermək üçün cinayət edir dedikdə, burda nəzərdə tutlan həmin faiz verən qadının insanların kasıblığından və güvənindən istifadə edib onları sömürməsi nəzərdə tutulur. Burda isə sual yaranır ki həqiqətəndə, insanlara faydalı olmaq üçün, edir, yoxsa öz kasıblığın ona yaşatdığı depressiyadanmı ? Amma başqa bir sualda varki, yaxşılığ etmək pislikdən keçirsə, hətta ölüm qədər pis bir şeydən buna nə dərəcədə yaxşılıq demək olar ? Buna isə cavab olaraq, Napolyon kimi bəzi insanları nümünə gətirib onlarda böyük insan olma yolunda bəzi şeyləri qurban verib ( Acı ve üzüntü, engin bir bilinç ve derin bir yürek için her zaman zorunludur(Türkiye İş Bankası yayınları, Səhifə 330) , hətta insanları belə öldürüb (Büyükler bir yana, toplum içinde birazcık sivrilen,yani topluma söyleyecek birazcık yeni bir şeyleri bulunanlar, doğaları gereği, tabii kimi az, kimi çok, birer suçlu olmak zorundadırlar. Tersi durumda zaten sivrilmelerine olanak yoktur( Türkiye İş Bankası yayınları, Səhifə 323)). Hekayənin axışından isə bunu öz mənafeyi üçün etdiyi, özünə qarşı dürüst olmamağından qaynaqlandığın görürük. Burda isə başqa bir nüans odurki Raskolnikova dəyərli olan əşyalarında bu qədər dəyərsizcə davranılması və içərisində olan intiqam hissi onda öldürmə hissi oyadıb.
Onun bu cinayəti eləməsində digər məqam isə cəmiyyət və həyat şəraitidir. Beləki onun yaşadığı yataqxananın necə pis bir