Anayurt Oteli
Yusuf Atılgan, Türk edebiyatında bireyin iç dünyasını, yalnızlığını ve toplumla kurduğu sorunlu ilişkiyi derinlikli biçimde işleyen önemli yazarlardan biri. Daha önce okuduğum Aylak Adam romanında
Türk edebiyatının nevi şahsına münhasır, dahi kalemlerinden Yusuf Atılgan’ın Türk modernizminin zirve noktalarından biri kabul edilen kült eseri "Anayurt Oteli", insan ruhunun en karanlık dehlizlerini, yalnızlığı, yabancılaşmayı ve cinsel bunalımları edebiyatımızda eşi benzeri görülmemiş bir psikolojik derinlikle işleyen sarsıcı bir başyapıttır. Roman; taşradaki bir kasabada, eski bir konaktan dönüştürülmüş Anayurt Oteli’nin katibi olan Zebercet’in tekdüze, rutin ve dış dünyaya kapalı hayatını odağına alır. Bir gün otelde sadece bir gece kalan ve "gecikmeli Ankara treniyle" gideceğini söyleyen gizemli bir kadının ardından Zebercet’in tüm dünyası, zaman algısı ve zihinsel dengesi altüst olur. Atılgan; kadının geride bıraktığı odayı, kokuyu ve eşyaları bir saplantı haline getiren Zebercet üzerinden, bireyin toplumdan soyutlanışını ve adım adım şizofrenik bir cinnet ve intihar sarmalına sürüklenişini dâhice işler. Kitap; bilinçakışı tekniğinin muazzam kullanımı, taşra kasvetinin insanı boğan atmosferi ve Oedipus kompleksinden varoluşsal boşluğa uzanan alt metinleriyle, Türk edebiyatının en sarsıcı, en rahatsız edici ve en ölümsüz karakter çalışmalarından biridir.
senin tarif ettiğin mutluluk, benim için çocukluğumda dinlediğim Zümrüdüanka kuşu masallarına olan hayranlığım gibi kalır azizem. sefil yerlerde kalan çaresizleri, en yükseklere erdiren kanatlarının elmas ve yakut, zümrüt ve zebercet olmak üzere niteliği ve tarifi insanı mest eden o kurtuluşa kavuşturacak kuş gerçek mi ki senin gösterdiğin mutluluk manzaralarına şu bulunduğum bedbahtlıktan yükselmek mümkün olabilsin! uçmak için kanatlarım yok ki..!
Yanılmıyorsam, Türk roman tarihinin ilk psikolojik karakteridir. Köy romancılığının yoğunlaştığı 50-60'lı yılların arkasına dizilen bir başka roman. "Kahramanlar" kuşağını altüst eden bir yaklaşım.
Zebercet'ten bir "kahraman" olur mu? "Hayatım roman olur." diyenlerin antitezi. "Hayatımdan bir bok olmaz." diyenin, kendisine yarattığı aşkın başlayışı, bitişi ve hayatı bitirişi…
Roman karakterleri ne kadar da silik, gelip geçiyor sayfalardan. Bir soylunun "sigara parası"na çalışan ve hayatı bir otel girişinde geçen Zebercet'in belki de hayatında tek yaptığı anlamlı şey: Birisini beklemek. Elbette gelmeyecekti, elbette sonunda kendisini asacaktı. Ama donukluktan artık sıkılmıştı; ortalıkçı kadının üstündeyken uyumasından da sıkıldı, onu boğdu. Hayat bir kasabada nasıl geçer…
Bu romanın biçimselliğinde ise bazı gariplikler var. İlk iki sayfada parantez içine açılan parantezlerle anının, anısının, anıları üzerine pencereler kat kat açılırken -ve okumak büyük bir keyifken- birden bu üslup bırakılıveriyor. Sonraki yedi sayfada da alt başlıklar var. Romandaki tüm kişiler, mekânlar ve varlıklar tanıtılıyor ve birden bu üslup da değişiyor. Atılgan'ın bu romanı yazmaya başlarken kafasında ne vardı bilinmez ama değişken biçimler şaşırtıcı.
Yusuf Atılgan
İbrahim baltanın suçu yok;
Kırılmak puttan eskidir bilmiyorsun.
Bilmiyorsun yakmayınca ateş seni.
Burda yangınlar ne turuncu ne zebercet
ne ahu figan.
Göğ yarıklarından yağmur taşıyor
gözlerime
Boşluk ve devletle hüzün yetiştiriyorum
Ayağımı bir suya takılı halde gülenler beni
bilmiyor oysa
Şurama dayanıyorum İbrahim, bütün
kemiğimle bıçağa!
Anayurt Oteli
Yusuf Atılgan
Taşrada bir kasabada geçen romandaki karakter Zebercet, Anayurt Oteli'nin katibidir. Otelde sıradan bir hayat sürmektedir. Otele gecikmeli Ankara treni ile
