"İYİ ADAM"A BİR İKİ SORU
Anladık iyisin,
ama neden iyi?
Seni kimse satın alamaz,
eve düşen yıldırım
satın alınır mı ki?
Anladık dediğin dedik,
ama dediğin ne?
Doğrusun, söylersin içindekini,
ama içindeki ne?
Esirgemezsin gözünü budaktan,
ama kime karşı?
Dolusun bilgelikle.
ama yararı kime?
Gözetmezsin kendi çıkarını.
gözettiğin kiminki?
Dostluğuna diyecek yok.
ama dostların iyi mi?
Şimdi bizi iyi dinle:
Düşmanımızsın sen bizim.
Dikeceğiz seni bir duvarın dibine.
Ama madem bir sürü iyi yönün var.
dikeceğiz dibine iyi bir duvarın.
iyi tüfeklerden çıkan iyi kurşunlarla vuracağız seni,
sonra gömeceğiz iyi bir kürekle iyi bir toprağa.
Bertolt Brecht( 1898 - 1956 )
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Kıbrıs meselesi Türkiye için 1950'de aniden gökten inmedi. 1878'de Rus tehdidine karşı adanın geçici olarak İngiltere'ye kiralanması ve ardından 1881'de İngilizlerin adada yaptığı ilk resmi nüfus sayımıyla birlikte, Osmanlı Hariciyesi adadaki nüfus dengelerini ve Türk varlığını her an takip etti. Lozan’da (20. ve 21. maddeler) adanın İngiltere’ye ilhakı çaresizce tanınmış olsa da Ankara, adadaki Türklerin mülkiyet ve vatandaşlık haklarını her zaman diplomatik bir koz olarak masada tuttu. Dolayısıyla Zorlu dönemi, sıfırdan bir dava yaratma dönemi değil; zaten var olan ama jeopolitik nedenlerle "uyuyan" bir dosyanın, şartlar olgunlaşınca raftan indirilmesidir. Menderes hükümetinin Kıbrıs politikasını, içerideki çöküşten bağımsız okumak imkansızdır. DP, 1957 seçimlerinde meclis çoğunluğunu korusa da oyları %57'den %47'ye geriledi ve psikolojik üstünlüğü kaybetti. 4 Ağustos 1958'de Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en ağır devalüasyonlarından biri yapıldı. Dolar 2,80 TL'den 9,00 TL'ye fırladı. Dış borçlar ödenemez hale geldi ve IMF kapısına ilk kez gidildi. Ekonomik enkazı ve toplumsal muhalefeti bastırmak için Vatan Cephesi kuruldu, radyo ilanlarıyla yapay bir kutuplaşma yaratıldı. Hemen ardından da muhalefeti ve basını tamamen susturmayı amaçlayan Tahkikat Komisyonları devreye sokuldu. Böyle bir iç siyasi cehennemde, Kıbrıs meselesi Menderes için adeta bir can simidi oldu. Londra ve Zürih müzakereleri, içerideki ekonomik perişanlığı ve antidemokratik uygulamaları perdelemek, milliyetçi algıyı konsolide etmek için "Ya Taksim Ya Ölüm" mitingleriyle iç politikaya malzeme edildi. Emperyalist güçlerin sömürgelerini boşaltması, onların "iyilikseverliğinden" değil, küresel güç dengelerinin zorlamasındandı. 1956 Süveyş Krizi'nde ABD ve SSCB, İngiltere ile Fransa’ya haddini
Avrasya ve Doğu Asya'nın bu üç devi (Rusya, Çin ve Japonya) arasındaki ilişkiler, yüzyıllardır askeri fetihler, çöken imparatorluklar ve "Aşağılanma Yüzyılı" gibi derin tarihsel travmalarla şekillenmiştir. Bu üç aktörün kendi aralarında (ikişerli kombinasyonlar halinde) yaşadıkları ve bugünkü jeopolitiği de doğrudan etkileyen temel tarihi toprak ihtilafları, tarihleri ve dönüm noktalarıyla şu şekildedir:
1. Çin - Rusya Arasındaki Toprak İhtilafları
Çin ile Rusya (Çarlık, Sovyet ve modern dönemler dahil) arasındaki sınır ihtilafları genellikle Çin'in zayıf düştüğü dönemlerde Rusya'nın imzalattığı ve Çin'in "Eşitsiz Antlaşmalar" olarak adlandırdığı süreçlere dayanır.
Dış Mançurya ve Vladivostok İhtilafı (1858 - 1860)
1858 Aigun Antlaşması: Çarlık Rusyası, İkinci Afyon Savaşı ile zayıflayan Çin'in Qing (Çing) Hanedanlığı'nı zorlayarak Amur Nehri'nin kuzeyini ele geçirdi.
1860 Pekin Antlaşması: Rusya, baskıyı artırarak bugün Ussuri bölgesini ve Rusya'nın Büyük Okyanus'taki en stratejik liman kenti olan Vladivostok (Çince ismiyle Haishenwai) dahil yaklaşık 1 milyon kilometrekarelik devasa bir coğrafyayı kalıcı olarak Çin'den kopardı.
Zhenbao (Damanski) Adası Sınır Çatışması (1969)
Mart 1969: Ussuri Nehri üzerindeki küçük bir ada parçası olan Zhenbao (Damanski) yüzünden iki komünist dev (SSCB ve Çin) arasında sıcak askeri çatışmalar yaşandı. Hafta boyu süren çatışmalar iki tarafı nükleer savaşın eşiğine getirdi. Bu kriz, Çin'in ABD (Kissinger) ile yakınlaşmasını tetikleyen ana kırılmadır.
1991 Sınır Antlaşması: Sovyetler Birliği'nin dağılma sürecinde imzalanan antlaşmayla bu ada resmen ve hukuken Çin'e bırakıldı.
Heixiazi (Bolşoy Ussuriysky) Adası İhtilafı (1929 - 2008)
1929: Amur ve Ussuri nehirlerinin birleştiği noktada yer alan bu stratejik ada, Çin ile Sovyetler
2. Dünya Savaşı’nın üzerinden 80 yıldan fazla zaman geçmesine ve içinde bulunduğumuz 2026 yılına gelinmesine rağmen, bu dört ada (Iturup, Kunashir, Shikotan ve Habomai) yüzünden Moskova ile Tokyo arasında hala resmi bir barış antlaşması imzalanabilmiş değildir. Hukuken iki ülke hala savaş sonrasının belirsiz statüsünü yaşamaktadır.
Krizin yasal ve diplomatik kökeni, Şubat 1945'te Roosevelt, Churchill ve Stalin arasında yapılan Yalta Konferansı’na dayanır. ABD ve İngiltere, Pasifik’te Japonya’yı tamamen çökertebilmek için Sovyetler Birliği’nin de Japonya’ya karşı savaşa girmesini istiyordu. Stalin bu teklife karşılık çok net bir jeopolitik rüşvet talep etti. 1905 Rus-Japon Savaşı’nda kaybedilen toprakların (Sahalin) geri verilmesi ve Kuril Adaları’nın tamamının Sovyetler’e devredilmesi.
Batılı müttefikler bu gizli şartı kabul ettiler. Ancak Japonya, 15 Ağustos 1945'te teslim olacağını ilan ettikten sonra bile Sovyet ordusu durmadı; 18 Ağustos - 3 Eylül tarihleri arasında taarruza devam ederek Hokkaido’nun burnunun dibindeki bu dört adayı fiilen işgal etti ve adalardaki yaklaşık 17 bin Japon sivili sürgün etti.
Japonya’nın bugün uluslararası hukukta elini güçlendiren ve Rusya ile uzlaşmasını engelleyen en büyük argüman, 1951 yılında imzalanan San Francisco Barış Antlaşması’ndaki bir ifadedir. Antlaşmada Japonya, Kuril Adaları üzerindeki tüm hak ve iddialarından feragat ettiğini kabul etmiştir.
Ancak sorun şudur. Antlaşma metninde, feragat edilen bu adaların hangi adaları kapsadığı net bir şekilde coğrafi olarak tanımlanmamıştır. Daha da önemlisi, Sovyetler Birliği bu antlaşmayı imzalamamıştır. Japonya bugün resmi tez olarak şunu savunur: Biz Kuril Adaları’ndan feragat ettik, doğru; ancak bu dört ada (Etorofu, Kunaşiri, Shikotan, Habomai) coğrafi ve tarihi olarak Kuril