Barış Turhan
@Baristurhan
Uzun zamandır bu kadar abartıldığını düşündüğüm bir kitap okumamıştım.
Bahçıvan ve Ölüm, yazarın babasının kaybı üzerinden şekillenen; ölüm, yas, hatıra, baba-oğul ilişkisi ve hayatın kaçınılmaz sonu üzerine kurulu bir metin. Kitabın hakkını teslim etmek gereken yerler var elbette. Gospodinov, babasının ölümü üzerinden ucuz bir acıtasyon kurmuyor. Okura “bakın ne kadar acı çekiyorum” diye bağıran, duygusal pornoya yaslanan bir metin yazmamış. Bu açıdan ölçülü, sakin ve hatta zaman zaman zarif bir tarafı var.
Bahçıvanlık temasının da güzel bir metafor olarak kullanıldığını söyleyebilirim. Bahçe, toprak, ekmek, biçmek, hasat, ürün yetiştirmek… Bunların hepsi yaşamı temsil ederken; ölüm de bütün bu döngünün kaçınılmaz son durağı olarak tasvir ediliyor. Hayatın büyüyen, serpilen, sonra solan bir şey olduğu fikri kitabın ana damarlarından biri. Bu sembolizm kötü değil; hatta yer yer oldukça anlamlı.
Ama bütün bunlara rağmen kitap bana geçmedi.
Ne duygusal olarak içine girebildim ne de anlatının ritmine tutunabildim. Metin bana fazla kopuk geldi. Bir roman değil, tam anlamıyla anı değil, günlük hiç değil. Biyografiyle otobiyografi arasında duran, parçalı bir yas defteri gibi ilerliyor. Bu yapı bazı okurlar için etkileyici olabilir ama bende tam tersi bir etki yarattı. Okurken sürekli dışarıda kaldım. Sanki birinin çok kişisel bir acısını okuyordum ama o acı bana edebi olarak ulaşmıyordu bir türlü.
Ölüm elbette hepimizin kapısına gelecek olan büyük gerçek. Sevdiklerimizin kapısına da.. Bu anlamda kitabın meselesi çok güçlü. Baba kaybı, ölüm korkusu, hatıraların elde kalışı, insanın geçmişle vedalaşamaması… Bunlar çok derin konular. Fakat mesele güçlü diye kitap da otomatik olarak güçlü olmuyor. Benim için burada sorun tam da buydu. Kitabın derdi büyük ama anlatımı o
Bu kitabı büyük bir beklentiyle okumaya başladım. 2019 senesinde bir psiklog tanıdığım önermişti. Çok zaman sonra okumam kısmet oldu. Hakkında çok fazla övgü duymuştum; insanın acı, hayatta kalma, anlam ve varoluş üzerine derin bir metinle karşılaşacağını düşünüyordum. Fakat ne yazık ki kitap beni beklediğim kadar içine alamadı.
İlk bölümde Viktor Frankl’ın toplama kampı deneyimleri anlatılıyor. Elbette anlatılanların tarihsel ve insani ağırlığı tartışılmaz. Böyle bir yaşanmışlığın karşısında mesafeli cümle kurmak bile zor. Ancak okuma deneyimi açısından baktığımda, bu bölümün beni duygusal olarak içine çektiğini söyleyemem. Anlatılanların korkunçluğu ile metnin bende bıraktığı etki arasında garip bir mesafe kaldı. Belki beklentim çok yüksekti, belki de yazarın anlatımındaki gözlemci ve psikolojik mesafe benim metinle bağ kurmamı zorlaştırdı.
İkinci bölümde Frankl’ın kendi geliştirdiği logoterapi yaklaşımı anlatılıyor. Burada kitap daha çok psikoloji ve terapi eksenine kayıyor. İnsanın temel motivasyonunun haz ya da güç değil, anlam arayışı olduğu fikri değerli. Bu düşünce elbette üzerine durulmayı hak ediyor. Fakat bu bölüm de benim için yer yer teorik ve kopuk ilerledi. Kitabın ilk bölümündeki kamp anlatısından sonra daha güçlü, daha sarsıcı bir bağ kurulmasını beklerdim; fakat logoterapi kısmı bende beklediğim açıklığı ve etkiyi yaratmadı.
Üçüncü bölümde ise dolaylı biçimde Freud’a ve klasik psikanalize yönelik eleştiriler seziliyor. Ancak burada da metnin neyi tam olarak merkeze aldığını kavramakta zorlandım. Bazı fikirler ilginçti ama bütün olarak bakınca kitabın son kısmı benim için biraz dağınık kaldı.
Şunu da söylemek gerekir: Kitabı beğenmemiş olmam, kitabın değersiz olduğu anlamına gelmiyor. Aksine, anlattığı mesele çok kıymetli: insanın en ağır
Barış Turhan
, 2026 okuma hedefini ekledi.2026 OKUMA HEDEFİ
18/50 kitap - %36 tamamlandı
18 kitap okudu
50 kitap
3.943 sayfa
11 inceleme
1 alıntı
6 günde 1 kitap okumalı.