Roman okuyucusuyla buluştuğunda sert eleştirilere maruz kalır ve yeterli ilgiyi göremez. Eser, çağının çok ötesinde bir anlayış içerdiği için hak ettiği değeri ilerleyen yıllarda görecektir. Yazıldığı yıllarda henüz literatür de olmayan “paranoid şizofreniyi” muazzam bir gözlem gücüyle ve yazım tekniğiyle anlatmış nadide eserlerden biridir. Psikolojik kitap kategorisine giren eser aynı zamanda Çarlık-Rusya’sının toplumsal yapısını ve birey-devlet ilişkilerini de içermektedir. Romanın ana karakteri Golyadkin’in “dokuzuncu dereceden memur” ibaresinin altı sıklıkla bahsedilerek sınıf farkının da altı çizilir. Kahramanın içinde bulunduğu sınıfı koruyarak ve yükseltme çabaları, kendisinden beklenen, “kralcı” olma, yandaşlık ve statüye göre davranma zorunluluğu ve uyum çabası dönemi yansıtır. Golyadkin’in evinde çalışan uşağına gösterdiği aşağılayıcı tavırlar, kahramanımızın içine dâhil olamadığı hiyerarşi içerisinde ona değersiz hissettiren kavramların birer dışavurumudur. Golyadkin statüsünü yükseltmek istediğinde karşısına toplum çıkar. Kahramanımızın içinden çıkan “öteki” Golyadkin davranışlarıyla toplum tarafından kabul gören karakteridir. Golyadkin dürüstlüğüyle, doğruluğuyla kendine yer edinemezken onun içinden çıkan diğer karakteri yaranmak için elinden geleni yaparak kabul görmüştür. Kahramanımızın benliğindeki öteki karakteriyle savaşını, toplumsal yapıya eleştirel bir göndermedir

Edebiyat