Eşe Topak Çakır
@EseCakir
Not defterim
Bazı kitaplar vardır; hikâyesi bittiğinde karakterlerini özlersiniz. Bazıları vardır; olay örgüsüyle sizi etkiler. Bir de nadiren karşımıza çıkan, okurken yalnızca bir hikâye anlatmakla kalmayıp bizi başka bir zamana, başka coğrafyalara ve başka ruh hâllerine taşıyan kitaplar vardır. Kaan Murat Yanık'ın Uzakların Şarkısı benim için tam olarak böyle bir eser oldu.
Kitabı okurken en çok etkilendiğim yönlerden biri, yazarın tasvir gücüydü. Sayfalar ilerledikçe yalnızca bir hikâye okumadım; anlatılan mekânlarda dolaştım, sokaklardan geçtim, denizin kokusunu hissettim, rüzgârın sesini duydum. Yazarın kurduğu sahneler öylesine canlı ve ayrıntılıydı ki, birçok bölümde kendimi bir okurdan çok bir tanık gibi hissettim. Günümüzde birçok romanda olaylar hızlı ilerlerken mekânlar arka planda kalabiliyor. Ancak Uzakların Şarkısında mekânlar da karakterler kadar güçlü bir şekilde yaşıyor. Bu nedenle kitap boyunca zihnimde son derece renkli ve detaylı bir dünya oluştu.
Kaan Murat Yanık'ın anlatım tarzı bana sık sık İhsan Oktay Anar'ı hatırlattı. Özellikle dilin ritmi, anlatının katmanlı yapısı ve okuyucuyu sıradan bir hikâyenin ötesine taşıyan atmosferi bakımından benzerlikler hissettim. Yer yer İskender Pala'nın tarihî dokuyu ve kültürel birikimi hikâyenin içine ustalıkla yerleştiren üslubunu da anımsadım. Elbette her yazarın kendine özgü bir sesi vardır; ancak bir okur olarak bu iki değerli yazardan izler bulmak beni ayrıca mutlu etti. Çünkü her iki yazarın eserlerinde de sevdiğim şey, yalnızca olay anlatmaları değil; okuyucuyu kelimelerle başka bir dünyanın içine davet etmeleridir. Uzakların Şarkısı da bunu başarıyla gerçekleştiren bir roman.
Kitabın beni etkileyen bir diğer yönü ise sürükleyiciliğiydi. Bazı romanlar ne kadar iyi yazılmış olursa olsun zaman zaman
Reklam
Omelas'ı Bırakıp Gidenler sayfa sayısı bakımından oldukça kısa olmasına rağmen, etkisi birçok romanın bıraktığından daha derin olan bir öykü. İlk okunduğunda birkaç sayfalık bir ütopya tasviri gibi görünse de, satırlar ilerledikçe okur kendisini felsefi, ahlaki ve vicdani bir sorgulamanın içinde buluyor. Bu nedenle Omelas, yalnızca bir öykü değil; insanlığın adalet anlayışına tutulmuş bir ayna olarak değerlendirilebilir.
Kusursuz Bir Dünyanın Kuruluşu
Öykü, Omelas adlı bir şehirde düzenlenen coşkulu bir festivalle başlar. İnsanlar mutludur, çocuklar güler, müzikler çalar, şehirde savaş, açlık, baskı ya da korku yoktur. Ancak burada dikkat çekici bir anlatım tekniği vardır: Ursula K. Le Guin, Omelas'ı ayrıntılarıyla tarif etmek yerine sık sık okura dönerek şehrin eksik parçalarını onun hayal gücüyle tamamlamasını ister.
Bu yaklaşım tesadüf değildir. Çünkü Omelas belirli bir şehir değildir. Okurun zihninde şekillenen, onun "mükemmel toplum" fikrini temsil eden bir semboldür. Her okur kendi Omelas'ını kurar. Böylece öykü yalnızca kurmaca bir şehri değil, okurun değerlerini de anlatmaya başlar.
Hikâyenin Kırılma Noktası
Festival görüntülerinin ardından okur sarsıcı gerçekle karşılaşır. Şehrin bütün mutluluğu, karanlık bir odada tek başına yaşayan bir çocuğun acısına bağlıdır.
Çocuk kir içindedir, açtır, sevgiden yoksundur ve insanlık dışı koşullarda yaşamaktadır. Dahası, herkes bu durumdan haberdardır. Omelas'taki her birey büyüdüğünde o çocuğu görür ve şehrin mutluluğunun bedelini öğrenir. İşte öykünün asıl gücü burada ortaya çıkar.
Le Guin okura şu soruyu yöneltir:
"Eğer binlerce insanın mutluluğu tek bir masumun acısına bağlıysa, bunu kabul eder miyiz?"
Bu soru teorik olarak kolay görünür. Çoğu insan "Hayır" cevabını verir. Ancak yazar, mutluluğun,
Bir Annenin Kâbusuna Tanıklık EtmekDuygu ve Düşünce
Bazı kitaplar vardır; okur, etkilenir ve kapağını kapattığınızda hayatınıza devam edersiniz. Bazı kitaplar ise sizi rahat bırakmaz. Sayfalar ilerledikçe içinize yerleşir, düşüncelerinize sızar ve kitabı bitirdikten çok sonra bile zihninizde yaşamaya devam eder. Benim için Kevin Hakkında Konuşmalıyız tam olarak böyle bir kitaptı.
Bu kitabı kitap okuma kulübümüzle birlikte okumaya başladığım günlerde, ülkemizde yaşanan iki okul saldırısı haberiyle sarsıldık. 14 Nisan'da Şanlıurfa'da, 15 Nisan'da ise Kahramanmaraş'ta yaşanan olaylar henüz gündemdeki yerini korurken elimde okul şiddeti, gençlik öfkesi ve bir annenin çaresizliği üzerine yazılmış bu roman vardı. Kurgu ile gerçekliğin bu kadar acı bir şekilde birbirine yaklaşması, kitabı benim için sadece bir roman olmaktan çıkardı. Her sayfa, televizyon ekranlarından izlediğimiz haberlerin yankısını taşıyordu.
İtiraf etmeliyim ki kitabı okumakta çok zorlandım. Hatta bazı bölümlerde devam etmek istemedim. Çünkü bu kitap yalnızca Kevin'i anlatmıyor; bir annenin kendisini yıllarca sorgulamasını, suçlamasını ve cevap bulamayışını anlatıyor. Sayfalar boyunca Eva'nın iç sesiyle baş başa kalıyoruz. Onun yaşadığı suçluluk duygusunu, korkularını, pişmanlıklarını ve sürekli aynı soruya dönmesini izliyoruz:
"Ben nerede yanlış yaptım?"
İşte beni en çok sarsan nokta buydu.
Bir anne olarak Eva'nın sorgulamaları karşısında kayıtsız kalamadım. Çünkü kitap boyunca yalnızca Kevin'i değerlendirmedim; kendimi de değerlendirdim. Çocuğumla kurduğum ilişkiyi düşündüm. Bir annenin sevgisinin sınırlarını düşündüm. Bir çocuğun karakterinde doğuştan gelen özelliklerle yetiştirilme biçiminin nerede ayrıldığını düşündüm. Ve belki de en korkutucu olanı, her şeyi doğru yapmaya çalışsanız bile bazı soruların cevabını hiçbir zaman kesin olarak
Mösyö İbrahim ve Kur'an'ın Çiçekleri, Eric-Emmanuel Schmitt’in yalın ama derinlikli anlatımıyla, insanın içsel boşluğunu, sevgi arayışını ve maneviyatla tanışma serüvenini incelikle işleyen kısa ama etkisi uzun süren bir eser. Kitabı bitirdiğinizde sayfa sayısının azlığına aldanıp geçemiyorsunuz; çünkü anlattığı şeyler insanın içinde uzun süre yankılanıyor.
Romanın merkezinde, yalnız ve sevgisiz büyüyen küçük bir çocuk olan Momo ile hayatın bilgeliğini sade bir dille taşıyan Mösyö İbrahim’in dostluğu yer alıyor. Aralarındaki ilişki bir esnaf-müşteri bağından çok daha öteye geçiyor; adeta bir baba-oğul, bir rehber-yolcu ilişkisine dönüşüyor. Momo’nun eksik kalan duygusal dünyası, Mösyö İbrahim’in sakinliği ve kabullenişiyle yavaş yavaş iyileşiyor.
Kitap boyunca en çok hissedilen şey şu: Mutluluk dışarıda aranan bir şey değil, insanın içinde büyüttüğü bir çiçek. Nitekim Mösyö İbrahim’in şu sözleri bu fikri çok sade ama çarpıcı bir şekilde özetliyor:
“Gülümsemek bir seçimdir.”
Bu cümle ilk bakışta basit gibi görünse de, aslında hayatın yükünü nasıl taşıdığımızı sorgulatıyor. İnsan bazen şartları suçlarken, aslında kendi bakış açısını hiç değiştirmediğini fark ediyor.
Bir diğer dikkat çeken nokta ise kitabın “Kur’an’ın çiçekleri” metaforu üzerinden sunduğu maneviyat anlayışı. Burada anlatılan din, kurallar bütünü olmaktan çok, sevgiye, kabule ve iç huzura açılan bir kapı gibi. Mösyö İbrahim’in şu sözleri bu yaklaşımı çok güzel anlatıyor:
“İnsan neyi ararsa, onu bulur.”
Bu cümle, yalnızca inançla ilgili değil; hayata nasıl baktığımızla da doğrudan ilgili. Sürekli eksikliği arayan biri eksikliği, güzelliği arayan ise anlamı buluyor.
Kitapta beni en çok etkileyen şeylerden biri de karakterlerin dönüşümünün abartısız, doğal ve insani olmasıydı. Momo’nun büyümesi, bir anda
Bazen bir kitabı okumazsınız; onunla konuşursunuz. Belki Derdimize Çare Bir Çiçek benim için tam olarak böyle bir kitaptı. Sayfaları çevirdikçe bir metni değil, üç farklı insanın içten bir sohbetini dinliyormuşum gibi hissettim. Sanki bir masanın etrafında oturmuşuz da hayatın yorgunluklarını, insanın içindeki boşluğu ve kalbin aradığı hakikati konuşuyoruz.
Belki Derdimize Çare Bir Çiçek
Kemal Sayar, Sadettin Ökten ve Mehmet Dinç’in sohbetlerinden oluşan bu kitap, modern insanın ruhuna tutulmuş bir ayna gibi. Okudukça şunu fark ettim: Biz aslında çok yorulmuşuz. Kalabalıkların içinde yalnız kalmışız. Hızın içinde kendimizi kaybetmişiz.
Kitapta geçen bir düşünce uzun süre zihnimde kaldı:
“Modern insanın en büyük problemi, kendisiyle baş başa kalamamasıdır.”
Gerçekten de öyle değil mi? Gürültünün içinde yaşıyoruz ama içimizin sesini duyamıyoruz. Sürekli meşgulüz ama içimizde büyüyen boşluğu fark etmemek için belki de özellikle meşgul kalıyoruz.
Bir başka yerde insanın hakikat arayışıyla ilgili şu düşünceye rastlıyoruz:
“İnsan, kalbinin unuttuğunu aklıyla hatırlayamaz.”
Bu cümleyi okuduğumda kitabı kapatıp biraz durmak istedim. Çünkü bazen bilgiye o kadar çok sarılıyoruz ki kalbin bildiğini unutuyoruz. Halbuki insan sadece aklıyla değil, kalbiyle de yaşayan bir varlık.
Kitabın en sevdiğim taraflarından biri de nasihat verir gibi konuşmaması. Daha çok hatırlatıyor. Sanki biri omzunuza dokunup sakin bir sesle şöyle diyor:
“Yavaşla. Kendine dön. Kalbini unutma.”
Bir yerde insanın derdiyle ilişkisini anlatırken şu düşünce geçiyor:
“Dert, insanı büyüten bir misafirdir; yeter ki kapıyı kapatmayalım.”
Sanırım kitabın adı da tam buradan anlam kazanıyor. Çünkü dertlerimizi yok etmek mümkün değil. Ama belki onların içinden bir çiçek büyütebiliriz. Belki insanı insan yapan da biraz
Reklam