Fırat DOĞAN
@FIRATDOGAN
Sevdiğiniz çiçek milyonlarca yıldızdan yalnız birinde bile bulunsa yıldızlara bakmak mutluluğunuz için yeterlidir.
Küçük Prens
Memur
Trakya Üniversitesi Tarih Bölümü
İstanbul
Bakırköy, 17 Kasım
461 okur puanıNisan 2020 tarihinde katıldı
Dokuz Umde’nin amacıTarih
… Dokuz Umde hem savaştan yeni çıkmış bir memleketin en acil ihtiyaçlarını göstermesi hem de Mustafa Kemal'in ileriki yıllarda uygulamaya koyacağı inkılaplar hakkında ipucu vermesi açısından önemli bir belge olarak karşımıza çıkmaktadır. Her ne kadar tarihçiler yeterince ilgi göstermeseler de, Birinci Meclis'te sadece savaş değil, sendikalaşmadan kadın haklarına toplumla ilgili birçok mesele de görüşülmüş, ancak savaş yıllarında bu teorik tartışmalardan pratik sonuçlar üretmek mümkün olmamıştır…
Her çiçeğin bir mevsimi, her kitabın bir zamanı vardır. Haziranın tadını yeni hikâyelerle çıkarın.
8 Nisan 1923 Dokuz Umde’nin İlanıTarih
… Kurtuluş Savaşı boyunca Meclis'in çoğunluğunu genelde yanında bulmuştu, ancak bu destek herhangi bir hiyerarşik yapıya dayanmıyor, daha çok kendi kişisel karizmasına yaslanıyordu. Aklındaki köklü reformları yapabilmek için iyi belirlenmiş bir siyasi programa, ardından da bu siyasi programı uygulayabilecek bir örgüte ihtiyacı vardı.
İşte bunu gerçekleştirmek için yeni bir fırka kurulmasından bahsetmeye başlamıştı bile. Fırkanın kuruluşundan evvel, hareketin siyasi ilkelerinin belirlenmesi şarttı. İşte bu ilkeleri belirlemek ve seçimden sonra taraftarlarının domine edeceği kesin olan İkinci Meclis'te neler yapılacağını ilan etmek için 8 Nisan 1923'te Dokuz Umde'yi yayımladı.
İlk umde, yani ilke, egemenliğin kayıtsız şartsız mil milletin olduğunun ve bu milleti yalnızca Büyük Millet Meclisi'nin temsil ettiğinin bir kez daha altını çizerek adeta 29 Ekim'in müjdesini veriyordu. İkinci ilke, saltanatın kaldırılmasının geri dönülmez bir karar olduğuna işaret etmekteydi. Son maddede mali, iktisadi ve idari bağımsızlığa aykırı bir barışa razı gelinmeyeceği de belirtilmişti…
Gazi Paşa’ya Ali Cengiz oyunuTarih
… Zafer yılının sonundaki şartlar Mustafa Kemal'i belki de ülkedeki en güçlü şahsiyet haline getirmişken, Paşa'nın ülke içindeki muhalifleri muzaffer komutanın gücünü daha da artırmasına engel olmak için birtakım siyasi manevralar yapmaya çalışmaktadır. Söz konusu manevralardan belki de en etik dışı olanı 2 Aralık 1922 tarihinde Meclis'e sunulan bir kanun tasarısıdır. Türkiye siyasi tarihinin sayısız Ali Cengiz oyunlarından belki de en menfur ve melunu olan bu hamle, Seçim Kanunu'nda yapılacak bir değişikliği içermektedir. Erzurum Mebusu Süleyman Necati, Mersin Mebusu Selahattin ve günümüzdeki Samsun bölgesine denk gelen Canik Mebusu Emin beylerin verdikleri kanun değişikliği tasarısının 14. maddesi, esasında örtülü olarak Mustafa Kemal'i hedef almaktadır. Zira verilen değişiklik önergesi kabul edildiği takdirde, mebus seçilebilmek için Türkiye'nin mevcut sınırları içinde doğmuş olmak ya da göçmenler söz konusu olduğunda da, herhangi bir seçim bölgesinde kesintisiz olarak beş yıl süreyle ikamet etmek gerekecektir.
Bir padişahın acizliği!Tarih
… Allahtan gene de General Harington, Vahdettin'in bu isteğini yazılı olarak talep edecekti de, altı yüzyıllık bir saltanatın sükûtunu kısacak bir cümleyle özetleyen şu belge gelecek nesillere kalacaktı: "İstanbul'da hayatımı tehlikede gördüğümden İngiltere devlet-i fehîmesine iltica ve bir an evvel İstanbul'dan mahall-i âhara naklimi talep ederim efendim."
İngilizlere rest!Tarih
… Şehir ordunun eline geçmiştir, ancak limanda hâlâ İtilaf Devletleri'nin gemileri bulunmaktadır. Bu kabul edilebilir bir durum değildir. Paşa hemen bir not yazıp filo kumandanına limanı terk etmesi için 24 saat süre verir. Milli Mücadele boyunca sergilediği sert ama diplomatik tutumu burada da sergilemiştir; bu gemilerin hukuken burada olmaya hakkı yoktur. Yanındakiler gergindir; bazıları Paşa'nın işi abarttığını ve ülkeyi İngilizlerle yeni bir harbe sokacağını söylemektedirler. Bu sesler, Milli Mücadele'nin ilk yıllarındaki Vahdettin ve Damat Ferit yandaşlarınınkilere çok benzemekte değil midir?
Mustafa Kemal cesur, ancak realisttir. Verdiği ültimatomun etkisini doğru tahmin etmiştir; düşman donanması süre dolmadan limandan çekilmiştir. Belki İstanbul'da değildir ama bu muzaffer kumandana geldikleri gibi gittiklerini görmek nihayet nasip olmuştur.