Yalnız indi anladım ki, bu mehmanxana otağını necə iblisanə, necə ağıllı, psixoloji baxımdan necə də öldürücü düşünüblər.
Konslagerlərdə, bəlkə də, daş daşıyardın, əllərin qan sağılana qədər, ayaqlarını soyuq aparana qədər; heç olmasa, otuz-qırx adamla iy-qoxunun içində, soyuğun-boranın təsirindən sığınışıb yatardın. Hər halda, gözün insan üzü görərdi, çölə-düzə, arabaya, ağaca, ulduzlara, daha nə bilim nələrə baxa bilərdin, burada isə dövrəndə həmişə eyni şey, eyni mənzərə, eyni dəhşət var idi. Burada məni fikrimdən daşındıran, səfeh təsəvvürlərimi dağıdan, məni xəstə tutuşdurmalar aparmaqdan çəkindirən heç nə yox idi. Elə onların niyyəti də bu idi — düşüncələr canımı boğazıma yığıb, təngə gətirib, axırda nəfəsimi kəsməli idi.