Tanzimat’ın başlıca özelliklerinden biri sayılan ikili kurumlar, kafalarda da ikili bir kategori oluşturdu. Sözgelimi şer’î mahkeme/nizamî mahkeme, yahut mektep/medrese ayırımı, kafalarda da İslâmî olan ile İslâmî olmayanın yan yana, iç içe bulunabileceği hususunda bir inancın yerleşmesine yol açtı.
Dünyanın geri kalan kısmıyla aramızda bir ortak
paydanın kurulmasına ihtiyaç varsa, bu ihtiyaç denkleme kendi payımızı yerleştirmekle mümkün olacaktır, diyoruz.