İç tanıklığa önem veren kültürde kişi önce kendi özüne, vicdanına hesap verir. Sınavda öğrencinin başına gözetmen dikmeye gerek yoktur. En önemli denetimci içindeki vicdandır.
Önem verdiğim bir farkındalık; İngilizce mindfulness. Şimdi bakın, içimizde bir " doğruyu anlama " potansiyeli var. Bu herkesin içinde vardır. Yani doğuştan bazı şeyleri insanın içi hisseder; bildiğini bilmese, farkında bile olmasa dâhi...
... Beyin araştırmaları gösteriyor ki, altı aylık bebek soğuk, donuk, bomboş bir yüzle karşılaşırsa, burada bir yanlışlık, yolunda girmeyen bir şeyler olduğunu hissediyor. Nedenini bilmiyor elbette ama hissediyor. Gözlemleyen " İçimizdeki his " hep var ve bize her adımımızda bir şeyler söylüyor. İşte bu farkındalık oluş hissi yavaş yavaş bir gelişim içerisine geliyor ve sağlıklı gelişim ortamlarında gözlemleyen his " gözlemleyen bilinç" e dönüşüyor.
İnsanın başka bir seçeneği yok. Şimdi ve Burada. Başka bir ânın ve yerin olmadığını fark edince ifade etmek istediğim dördüncü noktaya geliyoruz: "Şimdi ve burada kendim miyim?" Şimdi ve burada, bir başkasının kriterlerine göre var olmaya çabalayan bir insan mısın; yoksa kendi bilincinle oluşturduğun ölçütlere göre seçimlerini yapıp eyleme geçen biri misin? Bak işte nereye geldik? Kişinin hayatının sorumluluğunu ele alması, " ben " dediği o insanı yetiştirip güçlendirmesi ve sonunda da bir ekibin içerisine koyması gelişmiş bir bilinç düzeyini gösterir.
Demek ki önce bir birey olduğunun bilincine varacaksın, sonra ekibin üyesi olduğunu görüp sorumluluk alacaksın ve kendin de dâhil herkesin hayrına sorun çözmek için kolları sıvayacaksın.
... gelişim odaklı değerler kültürü temelinde yükselen bir yapıyı nasıl inşa edebiliriz?
Bunun yanıtı da ilişkinin altı boyutununda gizli...
- Seni önemsiyorum.
- Seni olduğun gibi kabul ediyorum.
- Sana tekliğin içinde değer veriyorum, eşin benzerin yok ve ben bunun farkındayım.
- Sen muhteşem bir potansiyelsin, istediğin şeyi öğrenip yapabilecek gücünün olduğunun farkındayım.
- Sana emek ve zaman vermek istiyorum, çünkü sen verilip geliştirilmeye layıksın.
- Sen bir bireysin, buna saygı duyuyorum ama biz aileyiz, aynı ekipteyiz ve senin de bu ekipte sorumlulukların var.
Doğan Hoca'ya göre iki insan arasında sağlam ve sağlıklı bir ilişki kurmanın en temel ilkeleri bunlar. İş arkadaşından asansörde karşılaştığınız kişiye, evladınızdan eşinize ve anne babanıza kadar tüm insan ilişkileri için geçerli bu ilkeler.