Zweig'ın bu kitabı beni o kadar çok ikilemlerde bıraktı ki. Evet insanları kimse idolojisi uğrana mecburda bırakmamalı hiçbir şeye. Lakin ülkenize saldırı olursa kaçarsanız korkak, lakin sizin ülkeniz saldırırsa elbette ki savaş karşıtı olmanız lazım. 'Ricacıların arasına oturtulmuştu ve bu küçük insanların bezgin ve isyankar tarzı onu geriyordu.' Bu cümleye çok takıldım oysaki Ferdinand'da küçük insan değil miydi? İçindeki kararsızlığı, korkaklığı kendisini küçük yapmıyor muydu? Kendisinin sanatçı olması onu büyük insan mı yapıyordu? Ben Zweig'ın bu kitabında başta dediğim gibi ikilimde kalmıştım. Beğenip, beğenmemek. İçsel çatışması yine mükemmel anlatılmış. Lakin benim gibi vatan olgusuyla yaşayanlara ilk düşündürteceği duygu korkaklık olacaktır.
'Üniforma giymeyenler daha bir insandır.' bu sözü tamamen ön yargı. Asıl üniforma giymeyenler insanlığını kaybediyorlar. Nitekim yeryüzündeki tüm siyasetçiler gibi...
Herkese iyi okumalar.