Kendi Başımıza Hadislerden Hüküm Çıkarabilir Miyiz?
Fıkhî bir hükme delalet eden hadislerden mezhep imamlarının beyan ettikleri içtihatlardan bağımsız olarak kendi yorum ve anlayışına göre hüküm çıkarmak veya hadisler arasında tercih yapmak isteyen bir kimsede bazı şartların bulunması gerekir:
1- Böyle bir kişinin ilk olarak okumuş olduğu hadis-i şerifin Peygamberimize nispetinin sabit olup olmadığını yakînen bilebilmesi gerekir ki, bu da hadis usulünü bilmesini gerektirir. Usûl bilmeyince hadîslerden ahkâm çıkarmak imkânsız hâle gelir. Hadis usulü, kabul ve ret yönünden hadisin senet ve metnini inceleyen ilim dalıdır. Bu ilim bünyesinde hadisle ilgili muhtelif birçok meseleyi kapsar. Genel itibariyle bu meseleleri şu şekilde özetleyebiliriz.
Rivâyetü’l-hadis ilmi, Rasûl-i Ekrem (s.a.v)’in söz, fiil, takrir ve hâllerini; bunların zabtedilip usulüne uygun olarak sonraki nesillere nakledilmelerini (rivayetlerini) konu edinen ilim dalıdır.
Dirayetü’l-hadis ilmi, ‘senet ve metnin durumlarını anlamaya imkan veren kaideler ilmi’ olarak tarif edilmektedir.
Cerh ve tâ’dil ilmi, Sahâbe’den itibaren bütün hadis râvilerinin doğruluk ve güvenirlik durumlarının incelendiği, râvilerde hadis rivayetinde kusur sayılan bazı hallerin bulunup bulunmadığını araştıran bir ilim dalıdır.
Râviler tarihi ilmi, râvilerin hallerini, doğum-ölüm tarihlerini, kimlerden hadis aldıklarını, hadis alış yer ve tarihlerini, kendilerinden rivayette bulunanları, seferlerini konu alır.
Hadislerin vurûd sebepleri ilmi, hadislerin söyleniş veya bir fiil bildiriyorsa işleniş sebeplerini konu alan ilme denir. Kur’ân-ı Kerîm için ‘Esbâb-ı Nüzûl İlmi’ ne ise, hadisler için ‘Esbâb-ı Vurûdu’l-Hadis İlmi’ odur.
Garîbu’l-hadis ilmi, hadis lafızlarında anlaşılmayan sözleri açıklayan ilme denir. Hadislerin