Kağan ÖZDEMİR
@L1bertas
Antik ve orta çağ tarihi ile kafayı bozmuş bir entelektüel aday adayı
Bilgisayar Müh.
Üniversite 1. Sınıf
Bolu/Claudiopolis
2006
4 okur puanı
Mayıs 2026 tarihinde katıldı
Sosyal medya, rasyonel ve özgürlükçü bir kamusal alan vaadiyle pazarlanıp, nihayetinde otoriter figürlerin en elverişli, en ucuz ve en yıkıcı propaganda arenasına dönüştü. 1930'ların diktatörleri radyoları toplamak, matbaaları basmak ve fiziksel bir sansür/dağıtım ağı kurmak için devasa bütçeler ve devlet gücü harcamak zorundaydı. Bugün ise sosyal medyanın iş modeli (ekonomisi), modern diktatörlerin propaganda stratejisiyle kusursuz bir uyum içinde çalışıyor. Platformların algoritmaları öfkeyi, kutuplaşmayı, düşmanlığı ve sansasyonu öne çıkarmak üzere tasarlandığı için, eleştiri kabul etmeyen, sürekli düşman yaratan ve kitleleri manipüle eden liderlerin içerikleri organik olarak en çok izlenen, en çok etkileşim alan içeriklere dönüşüyor. Otokratlar sistemi ele geçirmiyor; sistemin bizzat kendisi otokratik üslubu ödüllendiriyor. Eski tip propagandada kitle pasifti; radyodan yükselen sesi dinler ya da meydandaki lideri alkışlardı. Bugünün dijital arenasının en tehlikeli yanı ise kitlelere "katılımcı" olduğu illüzyonunu vermesidir. Liderin bir muhalifi hedef gösteren tek bir paylaşımı, saniyeler içinde binlerce dijital "trol" veya sadık takipçi tarafından bir linç kampanyasına dönüştürülebiliyor. İnsanlar lideri savunmak için tweet atarken, yorum yazarken veya o içeriği yayarken kendilerini özgür birer siyasi aktör sanıyorlar; oysa aslında totaliter bir propaganda makinesinin ücretsiz dağıtım personeline dönüşmüş durumdalar. Klasik diktatörlükler duymak istemedikleri sesleri tamamen yasaklardı. Bugünün dijital arenasındaki taktik ise çok daha sinsi: Gürültüyle boğmak. Otokratik yapılar, gerçeği gizlemek yerine o kadar çok yalan haber, o kadar çok komplo teorisi ve o kadar çok manipülatif içerik üretiyorlar ki, ortalama bir vatandaşın "neyin gerçek, neyin yalan" olduğunu
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
"Sömürü" kavramı tarihsel olarak hep şöyle işledi: Önce belirli bir varlık grubunun içsel deneyimi küçümsendi ya da inkâr edildi, sonra bu inkâr üzerine sömürü meşrulaştırıldı. Kölelerin acı hissetmediği söylendi. İşçilerin insandan az olduğu ima edildi. Hayvanların acı çekmediği varsayıldı.
Altyapı (ekonomik üretim ilişkileri), üstyapıyı (hukuk, din, devlet biçimi, felsefe) belirler. İnsanlık tarihi boyunca ahlak, adalet ve hukuk gibi kavramlar hiçbir zaman gökten zembille inmedi; her zaman o dönemin egemen üretim modelini meşrulaştırmak ve korumak için birer kılıf olarak tasarlandı. Antik ve feodal dönemdeki o katı saray gelenekleri ve "Kralın kutsallığı" illüzyonu, aslında verimsiz bir ekonomik modeli ayakta tutma çabasıydı. Elitlerin lüksü sadece bir keyif değil, sistemin meşruiyet yakıtıydı. Toprağa bağlı kölenin (serf) veya kaba iş gücü sağlayan antik kölenin, kendi ürettiği değerin neredeyse tamamının saray tarafından gasp edilmesine rıza göstermesi için, tepesindeki gücün "insanüstü" olduğuna inanması (veya o ihtişam karşısında büyülenmesi) gerekiyordu. Ancak bu modelin çok büyük bir kusuru vardı: Mülkiyet maliyeti. Eski düzende köle senin malındı. Çocuk doğurduğunda ona bakmak, yaşlandığında veya hastalandığında onu beslemek, iş olmadığında bile onu hayatta tutmak zorundaydın. Sanayi Devrimi'yle birlikte fabrikalar kurulup devasa bir üretim kapasitesi açığa çıkınca, bu hantal ve maliyetli "insan mülkiyeti" düzeni yeni elitlerin (burjuvazinin) büyüme iştahını tıkamaya başladı. Aydınlanma filozoflarının, dönemin alimlerinin ve hukukçularının "insan hürriyeti", "bireysel haklar" diyerek eski köleliği bitirme yarışına girmesi, insanlığın aniden vicdana gelmesiyle ilgili değildi. Yeni sanayi düzeninin, eski feodal elitlerin elindeki o hantal iş gücünü çözmesi ve şehirlere akıtması gerekiyordu. Yeni elitler dediler ki: "Bir köleyi ömür boyu satın alıp bakım maliyetini üstlenmek çok pahalı. En mantıklısı, onun emeğini saatlik veya günlük olarak kiralamaktır."
Böylece "özgür işçi" kavramı doğdu. İşçi artık hukuken özgürdü ama mülksüzleştirildiği için
