“Topluluk içinde başkalarının fikirlerine göre yaşamak
kolaydır. Yalnızlıkta kendi fikirlerine göre yaşamak kolaydır.
Ama toplulukta bağımsızlığını koruyabilendir sadece takdire
değer kişi.” (Ralph Waldo Emerson)
Sonuç: Riskler asla doğrudan göze çarpmaz. Bu yüzden
alternatif yollarınızın neler olduğunu her zaman düşünün.
Riskli alternatif yollar üzerinden gerçekleşen başarıları,
“sıkıcı yollar üzerinden (örneğin avukat, diş hekimi, kayak
hocası, pilot ya da yatırım danışmanı olarak zahmetli uğraşlar
sonucu) ulaştığınız başarılardan daha az ciddiye alın. Ne
demişti Montaigne: “Ömrüm ne korkunç talihsizliklerle geçti
–bunların çoğu hiç yaşanmadı.”
Sonuç: Ayla etkisi gerçek özelliklere bakışımızı bulandırır.
Bu yüzden dikkatlice bakın. Öne çıkan özelliği dışarıda
bırakın. Dünya çapında orkestralar, adayları bir perdenin
arkasında çaldırarak yaparlar bunu. Böylece, cinsiyetin, ırkın
ve dış görünümün değerlendirmelerini etkilemesini
engellerler. Ekonomi yazarlarına hararetle tavsiyem bir şirketi
çeyrek yıllık sayılar üzerinden değerlendirmek (bunu borsa
zaten hallediyor), yerine daha derine inmeleri. Gün yüzüne
çıkan şeyler her zaman hoş olmayabilir ama bazen eğiticidir.
Sonuç: İlişki nedensellik değildir. Dikkatlice bakın. Bazen
etki okunun ucu tam da diğer yönü gösterir. Bazen ortada ok
falan yoktur –tıpkı leyleklerle bebeklerdeki gibi...