Hıristiyanlık, Budizm ve irfan, bütün gayretini toplumun değil, insan fertlerinin manevi ve ahlâkî tekamülüne yoğunlaştırdı. İlk dönem İslam'ı, aynı zamanda insanın maddi ve bedensel gelişimi ile de ilgileniyordu; insanlardan faal arifler, zengin, medeni ve uyanık zahitler, takvalı siyasetçiler, toplumcu münzeviler, hizmetkar dindarlar, dünyacı ruhaniler ve maneviyatçı dünyacacilar yetiştirmek istiyordu.