Çatalhöyük'te bazı evler biraz daha büyük ve duvar resimleri ve sembolizm açısından daha gösterişlidir. Bu yapılara, anlamlar yüklendiği ve tapınak olarak kullanıldığı düşünülmektedir (Hodder 2019:100). Kutsal evler olarak da nitelendirilmişlerdir (Gür, 2011: 146). Yerleşim yerinde, kamu binaları yer almamakta ve üretimin ev ölçeğine dayalı olarak gerçekleştirilmiştir. Dolayısıyla, toplumsal farklılaşmanın olmadığı, varsa bile çok sınırlı olduğu yorumu yapılmıştır (Hodder 2019: 179).
Çatalhöyük’ün keşfinin Dünya tahinde yankılanmasının sebebi ise o döneme kadar ilk tarımın, ilk şehirleşmenin “Verimli Hilal” olarak adlandırılan Mezopotamya Bölgesi ile anılması tezini değiştirmiş olmasıdır.
Çatalhöyük, Anadolu'nun zengin kültürel miraslarından birisidir. Neolitik Dönem'e ait eşşiz bir kent olmakla birlikte "Medeniyetin Merkezi" olarak tanımlanmaktadır. İnsanlık tarihinde mekânsal yönelime dönük atılan ilk adımlardan biri olarak kabul görmesi en temel sebeptir. Yerleşik hayata geçilen bu dönemin, insanlık tarihi adına pek çok ilklerinin yer alması kente ayrı özellik ve önem yüklemektedir. Tarım ve hayvancılık, ilk şehir ve şehir planlamacılığı, artı ürün, mesleklerin oluşumu, mimari, ekonomi ve ticaret, din ve sanata ait izler ile tarihe ışık tutmuştur.
Arkeologlar tarafından son yılların en etkileyici buluntu yeri olarak tanımlanan Göbeklitepe, yapıları, A, B, C ve D tapınakları, bu tapınaklarda ortaya çıkan dikili taş, heykel ve kabartmaları, 12 bin yıllık geçmişiyle gerek akademik gerekse popüler kültür içerisinde son derece gizemli anlamlar üretilmesine neden olmuştur. Bunlardan ilki Göbeklitepe'nin kutsal kitaplarda bahsedilen cennetin kapısı olduğudur. Bir diğeri ise uzaydan gelenlerin merkezi olduğu yönünde öne sürülen sembolik anlamdır. Ancak arkeoloji bilimi üretilen bu anlamların bir yanılsama olduğunu ve tarih öncesi insana ait bilgi yetersizliğinden ortaya çıktığını düşünmektedir (Özdoğan, 2015, s. 40).