Maddi dünyada etkin olmak isteniyorsa, acı çekme tehlikesini göze almak gerekir.
Çakıl taşları gibi sessiz ve durgun olsaydık da, edilginliğimiz bile bir eylem olurdu.
Ama yetenekli lise öğrencisi kendisine dayatılan ve uygarlık öğreniminin bir uzantısı olan geleneksel okul kitaplarıyla yetinmez. Başka kitapları okur, filmler, tiyatro oyunları izler, kendisinden daha bilgili insanlarla görüşür. Böylece bir kültür edilir. Bu kültürde özgürce seçilmiştir ve seçime göre, bilimsel, siyasal ya da felsefe olacaktır. Genç bunu yaparak aldığı eğitimler arasında mesafe koyar. Onu eleştirir, tartışır, kısmen reddeder. Bu noktadan sonra, onun bilgisi uygarlığın sınırlarından taşıp Uygarlığa saldırır, onu kısmen yıkar. Ölüler anıtı militarizm karşıtı söylemler doğurur. Kilise papaz sınıfı karşıtı bir duruşa yol açar.
Bir çocuk dünyaya gelir gelmez, bir çok algı tarafından kuşatılmış, sonra içinde doğduğu yere ve zamana bağlı birtakım hareketler ve davranışlar öğretilir kendisine. Sözgelimi doğduğu yerde, önce aile, sonra okul ortamında yapıldığı gibi yemek yemeyi, oynamayı, çalışmayı vb öğrenir. Ama elbette başrol duyup öğrendiği dile düşer, çünkü dil onun mantığını ve duyarlılığını biçimlendirir.
Kişi yetenekli istediği şeyi yapar. Dehayla, elinden gelen şeyi.