Şems, âlim ve arif olup da âşık olamayan Mevlâna'yı Mevlânâ edendir. Yani Şems usta, Mevlânâ eser. Usta anlaşılmadan eserin kıymeti bilinmez. Ondandır ki Şems'i anlamadan Mevlâna'yı anlamaya çalışanlar hep yolun yarısında kalıp Mevlâna'yı olduğu gibi göremediler, gösteremediler. Bir binaya girerken önce ana kapı aralanır sonra dairenin kapısı sonrasında da odalar.
İşte o ana kapı Şems'tir.
Dairenin kapısı Mevlânâ.
Zor günler de gördü Buhara.Lakin topladı kendini.Zaman aldı zor oldu ama zor zamanlardan çıkmasını bildi.Düştüğü yerden kalktı yeniden.Yaralanan, acı çeken ve tükenen ruhu değildi ki.Surlar yıkılır, kaleler düşerdi lakin gönlü, ruhu ve inancı tüm bunları tamir etmeye yeterdi.Öyle de oldu.