Serkan Baş
@Serkanbass
Bir Plancının Okuması: Hayatın Kaynağı
Hayatın Kaynağı kitabını seçtiğimde, isminden dolayı beni ağır bir felsefe metni beklediğini sanmıştım. Kitabın başında ise mimarlık ofisleri, medya dünyası, güç ilişkileri ve karakterlerin hırsları vardı. Bu yüzden ilk sayfalarda “Bu felsefe nerede?” diye düşündüğümü hatırlıyorum.
Fakat ilerledikçe anladım ki Rand, felsefeyi anlatmıyor; karakterlerin kararlarıyla bize yaşatıyordu. Özellikle objektivizm ve kollektivizm çatışmasını karakterler üzerinden kurması, romanın en güçlü yanıydı.
Objektivizm ve Kollektivizm
• Objektivizm: Bireyin aklını, özgürlüğünü ve üretme gücünü merkeze alır. İnsan, kendi değerlerini yaratmak için yaşar. Başarı; yeni, özgün ve faydalı bir şey üretmekle anlam kazanır. Devlet veya toplum bireyin yaratıcı eylemini kısıtlayamaz. Hayatın amacı, kendi aklınla seçtiğin değerleri üretmek ve onların sorumluluğunu taşımaktır.
• Kollektivizm: “Ortak iyi” fikrini bireyin üstünde görür. Kararlar çoğunluğun, liderin veya toplumun ihtiyaçlarına göre şekillenir.
Birey, grubun bir parçası olarak anlam kazanır.
Çatışmanın özü şudur:
Objektivizm bireyin yaratıcı özgürlüğünü savunur, kollektifizm ise toplumun taleplerini bireyin üstüne koyar.
Kitapta Bu Çatışma Nasıl Taşınıyor?
• Howard Roark: Kendi doğrularına göre tasarlayan, toplum onayına göre şekil almayan bir karakter. Onun için mimarlık; popüler olanı yapmak değil, doğru olanı savunma cesareti.
• Ellsworth Toohey: Kitleleri, kaba güçle değil; kamuoyu ve ahlaki baskı kurarak yöneten bir figür. Bireysel dehayı değil, “yönetilebilir çoğunluğu” güç olarak görür.
• Peter Keating: Yeteneği olmasına rağmen kendi aklını değil, toplumun beğenisini pusula edinen biri. Bu da onu zamanla özgün bir üreticiden çıkarıp uyumlu ama vasat bir profesyonele dönüştürür.
Rand’ın asıl söylediği şudur:
Gerçek
Aziz Nesin’in Zübük romanı, yıllar geçse de geçerliliğini hiç yitirmeyen bir hikâye anlatıyor. Okurken sadece bir karakterin yükselişini değil, o karakterin nasıl ve neden bu kadar kolayca yükselebildiğini de sorguluyorsunuz. Aslında Zübük tek başına değil; onu besleyen bir düzen, sessiz kalan bir çevre, inanmak isteyen bir toplum var. Yani mesele yalnızca bir sahtekâr değil, ona imkân veren bizler.
Yıllar önce izlemiştim filmini, Kemal Sunal’ın en iyi rollerinden biriydi bana göre. Kitap bittikten sonra, yeniden izleyip o gözle bakmak istedim.
Kitap boyunca düşündüğüm şey şu oldu: Biz toplum olarak gerçekten hiç mi değişmedik? Zübük gibiler hâlâ çevremizde, televizyonlarda, kürsülerde, sosyal medyada… Ve biz hâlâ bazen inanıyor, bazen susuyor, bazen de “bana dokunmasın yeter” diyoruz. Bu durumu okurken gülmek mi gerekir, yoksa ağlamak mı bilemiyor insan.
Zübük, yıllar önce yazılmış ama bugün yazılmış gibi duran bir roman. Hem düşündüren hem de insanın içine dokunan güçlü bir toplumsal taşlama.
Sinan Akyüz’ün İncir Kuşları konusu gerçekten çok ağır ve etkileyici bir kitap. Bosna Savaşı sırasında yaşananları, özellikle de kadınların maruz kaldığı büyük acıları Suada karakteri üzerinden anlatıyor. Hikâye yaşanmış olaylara dayandığı için insan okurken ister istemez sarsılıyor. Ama açıkçası yazarın anlatım dili zaman zaman o duyguyu yeterince geçiremiyor gibiydi.
Yine de kitabı okurken savaşın ne kadar insanlık dışı bir şey olduğunu, barışın ne kadar kıymetli olduğunu çok çarpıcı bir şekilde fark ediyorsunuz. Avrupa’nın ortasında gerçekleşen olaylar karşısında Avrupa ülkelerinin, Birleşmiş Milletlerin nasıl bu kadar sesiz ve kör kaldığını anlamak ve kabullenmek gerçekten çok zor.
Konusu çok değerliydi ama anlatım biraz daha derin ve edebi olsaydı bence çok daha etkileyici bir kitap olabilirdi.
“Murakami’nin Şehir ve Belirsiz Duvarları çok değişik bir roman, tam anlamıyla gerçeklik ve hayal arasında gidip geliyorsun. Ana karakter, gençliğinde tanıdığı gizemli bir kızın ardından, duvarlarla çevrili, dış dünyadan tamamen kopuk bir şehre adım atıyor. Bu şehir hem fiziksel hem de ruhsal bir alan gibi; sanki insanın iç dünyası gibi karmaşık ve sessiz. Kitap boyunca aşk, yalnızlık, zaman ve kimlik gibi kavramlar çok derin bir şekilde işleniyor. Okudukça ‘gerçek’ dediğimiz şeyin ne kadar kırılgan olduğunu fark ediyorsun. Kitap bende şu soruyu uyandırdı: Acaba içinde yaşadığımız dünya gerçekten var mı, yoksa sadece bir tür zihinsel kurgu ya da simülasyon mu?
Murakami’nin diğer romanlarında olduğu gibi burada da rüya gibi bir atmosfer var. Okurken bazen neyin gerçek, neyin hayal olduğunu kestirmek zor, ama etkileyici olan da bu zaten.”
Küçük bir Rus kasabasında geçen roman çeşitli karakterler üzerinden Rusya’da modern ideolojilerin yayılışını, bireylerin ve toplumların ideolojiler karşısındaki savrulmalarını, nihilizmin yükselişini ve bunun yarattığı kaosu işliyor.
Dostoyevski, nihilizm ve radikal ideolojilerin insan ruhunu bir “cin” gibi ele geçirip yozlaştırdığına, bu ideolojilerin Rusya’ya uygun olmadığına ve geleneksel değerleri tehdit ettiğine inanır. Romanın adı da bu düşünceyi yansıtıyor.
Dostoyevski’nin, Ecinniler aracılığıyla yalnızca bir dönemin siyasi fikirlerini eleştirmekle kalmayıp, insan doğasının evrensel zayıflıklarını da ortaya koyduğu söylenebilir.
Çok karakterli romanlar genelde okurları zorlar. Ancak Dostoyevski’nin anlatımı ve karakter analizleriyle çok fazla karakter olmasına rağmen roman rahat okunabiliyor.
Yalnızca Rus edebiyatının değil, dünya edebiyatının da en önemli eserlerinden biri olan Ecinniler herkes için mutlaka okunması gereken bir klasiktir.
