Bu çalışmanın konusu, Memlük Devleti (648-923/1250-1517) döneminde İslâm hukukunun kurumsalyapısını, mezhepsel çeşitliliğini ve dönemin özgün fıkhî tartışma zeminini bütüncül bir bakış açısıyla ele almaktır.
Araştırmada, Memlük Devleti'nin siyasi ve ilmî arka planı dikkate alınarak, hukuki sistemin yalnızca teorik temelleri değil, aynı zamanda toplumsal, idarî ve kültürel yansımaları da genel hatlarıyla ortaya konmuştur. Memlükler öncesi İslâm devletlerinin fıkhî ve mezhepsel durumuna; ayrıca Hanefî, Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinin Memlük dönemi yargı düzenindeki temsiline ve bu mezhepler arasındaki ilişkilere yer verilmiştir.
İslâmi bir lider olarak kabul edilen Sultan Baybars'ın dört mezhep uygulaması, Moğol istilaları ve Haçlı seferlerinin oluşturduğu siyasi ve sosyal ortam, dönemin fıkıh anlayışını şekillendiren önemli unsurlar arasında yer almıştır. Ayrıca Abbâsî hilâfetinin sembolik olarak yeniden ihyası, mezhep temsiliyetine dair meşruiyet zeminini güçlendirmiştir. Çalışmada, dönemin kurumsal yapısı; sultan, kâdılkudât, kadiasker, dîvânü'l-mezâlim, dârü'l-adl müftülüğü, hisbe ve beytülmâl vekilliği gibi adlî otoriteler bağlamında genel hatlarıyla değerlendirilmiş, bu yapıların hukuki ve toplumsal işlevlerine değinilmiştir.
Memlük Devleti'nde hukuk eğitiminin yalnızca medreselerle sınırlı kalmadığı; camiler, hankahlar, zâviyeler ve çeşitli ilim meclisleriyle geniş bir toplumsal zemine yayıldığı vurgulanmıştır. Yönetici sınıfın ilmî faaliyetlere verdiği destek,dönemin fıkıh geleneğini ve eğitim modelini canlı tutmuş; devletin hem dinî hem de kültürel kimliğini pekistirmistir.
Memlükler Dönemi İslam Hukuku ve HukukçularıŞule Şükran Aksu · Son Çağ Akademik Yayınları · 20251 okunma
Carl F. Petry, Northwestern Üniversitesi Tarih Bölümü'nde Hamad Bin Halife El Tani Orta Doğu Çalışmaları Profesörüdür. Yayınları arasında "Son Orta Çağ'da Kahire'nin Sivil Eliti" ve "Koruyucular mı, Praetorians mı? Son Memlük Sultanları ve Büyük Bir Güç Olarak Mısır'ın Çöküşü" bulunmaktadır. " Cambridge Mısır Tarihi, Cilt I: İslami Mısır, 640-1517" adlı eserin editörlüğünü yapmış ve katkıda bulunmuştur.
Memlükler döneminde âlimler, dinî önemini yakından bildikleri Kudüs'te hareketli bir ilmî çevre, zengin vakıflarla desteklenen eğitim kurumları ve atanabilecekleri ilmî ve bürokratik kadrolar bulabildikleri için burada kalmayı tercih etmişlerdir. Haçlı tehdidine son veren ve Mısır-Şam bölgesinin idaresini merkezîleştiren Memlükler'in hakimiyetindeki Kudüs'te istikrarlı bir ilmî çevre teşekkül etmiş ve şehir bölgenin önemli ilim merkezlerinden biri haline gelmiştir. Bu çalışma Memlük-Osmanlı geçiş döneminde yaşamış Kudüslü bir âlim ve kadı olan Ebü'l-Yümn el-Uleymî'nin (ö. 927/1521) tarih, fezâil, hıtat ve tabakat gibi telif türlerini Kudüs etrafında bir araya getirdiği el-Unsu'l-Celīl bi-Tārīhi'l-Kuds ve'l-Halīl adlı eserine odaklanarak Memlükler döneminde Kudüs'te vakıflarla desteklenen eğitim kurumlarının yaygınlaşmasını ve kurumsallaşmanın şehirdeki âlimlerin ilmî ve sosyal hayatı üzerindeki etkilerini incelemektedir.
Memlük Kudüsünde Alimler ve Eğitim Kurumları Muhammet Enes Midilli · İslam Araştırmaları Merkezi Yayınları · 20251 okunma