Bir zamanlar, İslâm birliği ülküsü, Müslüman kavimlerin bağımsızlığa ulaşmasını, ülkelerinin sömürge durumundan kurtulmasını sağlar sanılıyordu; oysa, pratik deneyimler gösterdi ki İslâm birliği (düşüncesi) bir yandan teokrasi[194] ve klerikalizm[195] gibi gerici akımları doğurduğundan, öte yandan da İslâm dünyasında ulusallık ülkülerinin ve ulusal bilinçlerin uyanmasına karşıt olduğundan, Müslüman kavimlerin gelişmesine engel olduğu gibi, bağımsızlığına da engeldir. Çünkü, İslâm dünyasında ulusal bilincin gelişmesine engel olmak, Müslüman ulusların bağımsızlığına engel olmak demektir. Teokrasi ve klerikalizm akımları ise, toplumların geride kalmasına, hattâ gittikçe gerilemesine en büyük nedendir.