"Devirlerle bu devirlere hükmedenlere, bir bakıma âşık-mâşuk diyebiliriz. Zîra cemiyetlerin, açık olmasa bile, mutlaka bir gizli talebi, idârecisini kendi beğenmiş, seçmiş, çekip başa geçirmiştir. Osmanlı İmparatorluğu'nun da gelişme, teşkîlâtlanma ve bâhusus şuur altındaki gāyesinin şuûruna yaklaşma devri, Fâtih gibi bir prensip ve aksiyon temsilcisini dileyebilmek kābiliyetine ererek ona gönül bağlamış, âşık olmuş ve aşkına karşılık görmüştür."