zeynep
@Zynpgldn
32 okur puanı
Kasım 2019 tarihinde katıldı
Şu anda okuduğu kitaplar
Hatta Guyau ile birlikte, her çeşit yaptırımı ve ahlâkî zorunluluğu da yadsıyoruz. “Ne istersen yap, dilediğin gibi yap!” demekten çekinmiyoruz -çünkü çocuğun, yalnızca insan soyuna ait ana babadan doğduğu için bir gün dört ayağı üzerinde değil, iki ayağı üzerinde yürüyeceğinden önceden emin olmamız gibi, geniş insanlık kitlesinin de giderek aydınlandığı ve ayaklarında bugün var olan bağlardan kurtulduğu ölçüde, daima topluma yararlı yönde yürüyeceğine ve davranacağına eminiz.
Reklam
Bütün bir hayvanlar âleminin gözlemlenmesinden çıkarılan ve yukarıdaki anlayıştan çok daha üstün olan ahlâk anlayışı şöyle özetlenebilir: “Aynı koşullarda sana yapılmasını istediğin şeyi sen de başkalarına yap!”
Ve yine bu şehitle, idama giden bu nihilist kadınla, tam idam sehpasına çıkartılırken bile konuşsanız, size, ne çarın köpeklerinin ardına düştüğü yaşamını, ne de ölümünü, emekçilerden çalınmış meteliklerle yaşayan o küçük alçağın yaşamıyla değişmeyeceğini söyleyecektir. Bu kadın en büyük zevki kendi varoluşunda, güçlü canavarlara karşı mücadelede bulmaktadır. Bu mücadelenin dışında tüm geri kalanlar ona öyle aşağılık, öyle sıkıcı, öyle acınası gelir ki! “Siz yaşamıyor, sürünüyorsunuz; ben yaşadım!” diye yanıt verir.
Adamın birinin bir çocuğu dövdüğünü görüyorsunuz. Dövülen çocuğun acı çektiğini biliyorsunuz. Hayâl gücünüz ona verilen acıyı size hissettirir ya da ağlamaları, acı çeken küçük yüzü size bunu anlatır. Ve eğer bir korkak değilseniz, çocuğu döven o kaba herifin elinden çocuğu kurtarırsınız.
Bu örnek, tek başına, hemen hemen tüm ahlâkî duyguları açıklar. Hayal gücünüz ne kadar güçlüyse, acı çektirilen bir varlığın hissettiklerini o kadar iyi hayal edebilirsiniz ve ahlak duygunuz da daha yoğun, daha yüksek nitelikli olur. Kendinizi bu diğer bireyin yerine koymaya çalıştıkça, ona yapılan kötülüğü, ona yöneltilen hakareti, kurbanı olduğu haksızlığı daha çok hissedersiniz ve kötülüğü, hakareti yanda haksızlığı engellemek için harekete geçmeye daha çok itilirsiniz.
Faydalıların açıklamasının üstünde de durmayalım. Onlara göre insan, ahlâkî olarak, kendi kişisel çıkarlarına göre davranmaktadır. Faydalılar insanın, kökeni ne olursa olsun, varolan tüm soyla dayanışma duygusu taşıdığını unuturlar. Yine de açıklamalarında az da olsa gerçek payı vardır. Ama, henüz tüm gerçek bundan ibaret değildir.