Geçmişlerini sıfırlayıp yok edenlerle, geçmiş uyduranlar, tarihin bilinmesine hep engel oluşturduysa da asıl dert, var olan malzemenin zamanla yok olmuş, ulaşılmaz, anlaşılmaz olmuş olması.
Sırtlarında ister papaz, ister profesör cüppesi taşısınlar, at gözlüğü takanların ve tek yanlı düşünenlerin hepsinden, her yerde kendi görüşlerine boyun eğilmesini isteyen, kendilerininkinin dışındaki bütün görüşleri dinsizlik ve alçaklık diye nitelendirip mahkum eden, her sınıf ve ırktan gelme bütün bencillerden, kendilerini bir şünceye körü körüne adayıp çevrelerini görmez olanlardan nefret etti.
Erasmus, ister dinsel, ister ulusal nitelik taşısın ya da dünya görüşlerinin karşıtlığından doğmuş olsun, tüm anlaşma olasılıklarının ezeli ve amansız yıkıcısı saydığı bağnazlığın her türlüsüne karşı çıktı.