Sadece İkinci Savaş elli milyon insanın canına mal olmuştu. Hem de dünyanın en uygar yerinde. Goethe’lerin, Schiller’lerin, Beethoven’lerin, Dante’lerin, Cervantes’lerin uygarlığında.
Adil olanın peşinden gidilmesi doğrudur, en güçlünün peşinden gidilmesi ise kaçınılmazdır. Gücü olmayan adalet acizdir; adaleti olmayan güç ise zalim. Gücü olmayan adalete mutlaka bir karşı çıkan olur, çünkü kötü insanlar her zaman vardır. Adaleti olmayan güç ise töhmet altında kalır. Demek ki adalet ile gücü bir araya getirmek gerek; bunu yapabilmek için de
adil olanın güçlü, güçlü olanın ise adil olması gerekir.
Adalet tartışmaya açıktır. Güç ise ilk bakışta tartışılmaz biçimde anlaşılır. Bu nedenle gücü adalete veremedik, çünkü güç, adalete karşı çıkıp kendisinin adil olduğunu söylemişti. Haklı olanı güçlü kılamadığımız için de güçlü olanı haklı kıldık.
Bu minik adamın gün görmüş, olgun nezaketinde içe dokunan bir şeyler vardı. Sanki insan bir cüceden centilmen davranışı bekleyemez gibi. Oysa kibarlığın boyla posla ne ilgisi vardı?