Ayşe
@alisze
“Jack of all trades master of none, though oftentimes better than master of one.”
29 okur puanı
Şubat 2023 tarihinde katıldı
Nioradze'ye göre kamın elbisesi tümüyle koruyucu cini (hayvanı) temsil eder ve elbise üzerindeki onunla ilgili tasvirler şamanı kuvvet ve kudretlerinin etkisi altında bırakır. Kartal, geyik, ayı biçiminde yapılmış ya da bu hayvanlara işaret eden çeşitli unsurları bünyesinde barındıran elbiseler en yaygın olanlarıdır.
Goldlar ve Altaylılar ölünün ruhunu ölüler âlemine taşırken kendilerini engelleyebilecek ruhlar tarafından tanınmamak için yüzlerini kurumla siyah renge boyar. Maske bazen şamanın yüzü tanınmasın diye kullanılır. Bazen de tam tersine tanınmak ve ruhlar âlemine girebilmek, yani vecd haline geçmeyi sağlamak için bir büyü aracıdır.
(Genelde deriden yapılma, düğmesiz, önü kemerle kapatılan üzeri sembolleştirilmiş demir ve bakır nesnelerle, otlarla, kuklalar ve kuş tüyleriyle süslenen bir kaftan şeklinde)
Reklam
Matrena isimli kadın şaman ölümünden önce gömüleceği yeri kendisi seçmiş ve eğer ölümü sırasında rüzgar ve fırtına çıkarsa şamanın bir daha önceki şamanlık yaptığı bölgeye geri dönüşüne gerek kalmayacağını, o za-man oradaki insanların mutluluk içinde yaşayacaklarını söylemiş ve gerçekten de onun ölümü esnasında fırtına çıkmış,
Bazı yerlerde şaman öldükten sonra muhtelif kişiliklerde başka toplumların şamanı olarak tekrar dünyaya gelir. Örneğin Ksenofontov, yukarıda bahsettiğimiz kadın şaman Matrena'nın şöyle dediğini işitmiştir:
Ben önce Tunguz milletinin şamanı idim. Bir gün kayıp olan geyiklerimi ararken tuzağa takılıp öldüm (tuzak mızraklı idi). Sonra Sahaların (Yakutlar) ortasında ikinci defa doğdum. Bu sırtımdaki delik ilk ölümüme sebep olan mızrağın deliğidir. Gelecekte de böyle olacak ve ben köpeği çok olan bir milletin ortasında doğacağım.
Kam öldüğü zaman, ister yaz, isterse kış olsun, asla toprağa gömmezler. Baltayla ağacı oyup yontarlar, kamın cesedini içine koyup, üzerini bir kapakla kapatırlar. Onun başını batıya doğru koyarlar. Bir kimse doğudan gelirse, önden geldim, der, batı yönünden gelen ise arkadan geldim, der. Güneyden gelen, ben dışarıdan geldim, kuzeyden gelen, ben içeriden geldim, der. Kamın ayaklarını doğuya, başını batıya koyarlar. Kamın bütün takımlarını, kürkünü, tokmağını, şapkasını, tefini tabutun yanında saklarlar. Eşyalarını tabuta koymazlar. Onu gömdükleri yere ağaç dikip o ağaca bütün eşyalarını asarlar.
(Eski Türk, Moğol ve Orta Asya toplumlarında önemli kişilerin gömüldüğü mezar höyüklerine Kurgan adı verilir.)
Sonra şaman eskiden Erlik'in yaşadığı ancak şamanların rahatsızlık vermeleri yüzünden buradan başka yere taşınan Erlik'in at bağlanan taş duvarına (taş direk) ulaşır ve atını, eskiden Erlik'in bağladığı yere bağlar. Bu yerin yakınında Erlik'in evi vardır ve Şaman buraya geldiğinde evi koruyan biri büyük diğeri küçük iki azgın köpek görür. Onlara ak ağaçtan yapılmış matarasından içki serperek sunar ve böylece yanlarından bir kazaya uğramaksızın geçer, atların bağlandığı Erlik'in sarayının önündeki demir di-reğin yanından geçer. Şaman sırasıyla Erlik'in dış kapısı, orta ve iç eşikten ge-çerek Erlik'in hemen yakınına gelir ama çoğu kere onun kendisini görmeden kapının dışından konuşur. Burada şaman niçin geldiğini anlatır, getirdiği kurban hakkında bilgi verir, isteğini bildirerek cevabını alır ve sonra geri döner.
Göğe çıkışa nazaran yeraltına iniş daha zor ve daha tehlikelidir. Dünyanın çeşitli bölgelerindeki şamanlar yeraltı yolculuğuna mağara, kuyu, çukur, yerdeki bir delik, pınar, ağaç kütüğü ve kökleri gibi yerlerden başlar. Ağaç Budaklarından ya da merdivenden iniş de söz konusu olabilir ya da aşağıda belirtileceği gibi bir canavarın ağzından yeraltına inilebilir. Kam yedi basamaklı bir merdivenden (olasılıkla bir ağaç), yardımcı ruhlarla birlikte inmekte ve her katta karşılaştığı engelleri aşmak zorunda kalmaktadır. Dokuzuncu ve son katta Erlik Han'ın taş ve siyah balçıktan yapılmış, çok iyi korunan sara-yına varır. Erlik'in önünde, içinde Ülgenin de isminin geçtiği bir dua okur. Sonra yurda dönerek yolculuğunun sonuçlarını aktarır.
Bu yolculuğu sırasında buralarda ölmüş şamanların kemiklerinden oluşmuş yığınları görür. Sonra şaman yeraltına gi-den bir deliğe ulaşır. Buradan asıl yolculuğa başlar. Bu arada ölüler ülkesine girdikten sonra hastalık veren ruhlar şamanı taciz ederler. Sonunda şaman azgın bir boğa gibi böğüren yeraltı dünyasının efendisinin (Erlik) karşısına gelerek onunla mücadele etmeye başlar (bu mücadele Dede Korkut hikâyelerindeki Boğaç Han'ın boğayla mücadelesini hatırlatmaktadır). Sonuçta çeşitli hileler ve hediyelerle Erlik'i yatıştırmayı başaran ve onun yardım vaatlerini alan (ya da ruhları kurtaran) şaman bir erkek yabankazının kanatları üzerinde yeraltı dünyasından geri döner. Bu son motif, yani kuşun kanatları üzerinde yeryüzüne çıkma teması Er-Töştük masalında da yer almaktadır.
Yani şaman hasta kişinin ruhunu kurtarmak için aşağı dünyaya seyehat eder.
Reklam