Kendi geçmisimizi sahiplenme hakkımız var ve ona giden yolları açmamız gerekiyor ki kim olduğumuzu, nereden geldiğimizi ve nereye gitmemiz gerektigini bilelim.
islam bir halkın sahip olduğu güçleri uykuya sevk eder mi? Ve bir zamanlar ilham ve eylem getirip sehirler ve devletler yaratan islam'in bugün ya da herhangi bir zaman diliminde öncekiyle büsbütün zıt bir sonuç vermesi kabul edilebilir mi?
Tarih hayatı anlatır. Hayat ise özgürlük, spontanelik ve öngörülmezligin tezahürüdür.Nihai tanımında hayat, bir sır olarak kalmaya devam eder. Bu nedenle de "Bir halk neden geri kalir?" sorusunun kesin ve tamamıyla bilimsel bir cevabı yoktur ve olamaz.
Halk, eğitimsiz oldugu için ahlaksız idarecilere tahammül ediyor. idareciler ise bencil oldukları için halkın aydınlanması için çalışmıyorlar. Kurumların durumu, toplumun kültürel seviyesinin sonucudur. Kültürel seviye ise toplumsal düzen tarafından yani nihayetinde yine aynı kurumlar tarafindan şartlandirilmiş vaziyette. Burada hangisi sebep, hangisi sonuç?
Bir halkin yükseliş ve düşüşünün sebepleri her zaman karmaşìk ve çok yönlüdür. Bu sebeplerden sadece bir kısmı ölçülebilir niteliktedir ve bu sekilde analiz ve keşfe açıktır. Diger nedenlerse insanların kalplerinde ve iradelerinde gizli oldugu için erişilemez ve izah edilemezler.