Sensüz yola girürisem çârem yok adım atmağa
Gövdemde kuvvetüm sensin başum götürüp gitmeğe
(1/1)
Sayfa 87 - H Yayınları, Birinci Basım Şubat 2008, İkinci Bölüm Yûnus Emre'nin Eserleri, Eserlerinin Şekil Yapısı, Dil ve San'atı B. Divanın Şekil Yapısı
Böyl' uzamak ne ma'nîdür çünki bu dünya fânîdür
Bu fuzûlluk nişânıdır gel beri miskinliğe geç
Böyle lâtif bezenüben böyle şîrîn düzenüben
Gönül Hakk'a uzanuban dilek nedür neye muhtâc
(17/2-3)
Sayfa 86 - H Yayınları, Birinci Basım Şubat 2008, İkinci Bölüm Yûnus Emre'nin Eserleri, Eserlerinin Şekil Yapısı, Dil ve San'atı B. Divanın Şekil Yapısı
Yazma mecmûalarda Yûnus'a ait pek çok şiire rastlanmaktadır. Fakat bu eserler sistemli olarak taranmadığından istifade edilememekte ve önemli bir eksik doğmaktadır. Hemen belirtelim ki, söz konusu mecmûalar sadece Arap harfleriyle yazılmamıştır. Grek harfleriyle kaleme alınan 1480 tarihli mecmûa bunun en tipik örneğidir.
Murat II. devrinde Türkelere esir düşen György (Georg) adlı bir Macar genci tarafından yazılan "Tractatus" adlı eserde, Yûnus mâhlasıyla iki ilâhî kaydedilmiştir. Bu iki şiir, tamamen Yûnus tarzındadır. Georg'un eserini ve içindeki iki ilâhîyi ilk defa, Alman Türkolog Foy tanıtmıştır. Foy'un makalesinden, zamanında haberdar olan Köprülü, ilâhîleri tenkitli olarak neşretmiş ve değerlendirmiştir.²¹⁷
Söz konusu iki ilâhî, daha sonra ciddî olarak ele alınmamış, nihayet Talat Tekin konuyu araştırıp ilâhîleri de faksimile ve çeviri metin halinde yeniden neşretmiştir. ²¹⁸ Tekin'e ve bize göre bu iki şiir, Yûnus Emre'ye aittir. Her iki metnin matlaları şöyledir:
Gâfil olma aç gözüni hâlüne bak öleni gör
Kürelik itme dünyede yazukların dileni gör
* * *
Yanar içüm göyner özüm ben ölümümi anıcak
Ölüm endişesi ne hoş ululara danışıcak
²¹⁷ Macaristanlı György, Tractatus de Moribus, conditionibus et nequica Turcorum, Roma 1480 (Eserin XVI. asırdan sonra başka baskıları yapılmıştır.); Karl Foy, Die, Altesten Osmanischen Trnscriptions texte in gothischen Lettern; II. Mitthelungen des seminars für orientolishe Sprachen, C. V, Berlin 1902, s. 233-293, köprülü'nün değerlendirmesi için bkz. TEİM, s. 263
²¹⁸ Talat Tekin, "Yûnus Emre'nin Gotik Harfleriyle İki Manzumesi", Erdem Dergisi, C. III, s. 8, Ankara 1987, s.367
Sayfa 78 - H Yayınları, Birinci Basım Şubat 2008, İkinci Bölüm Yûnus Emre'nin Eserleri, Eserlerinin Şekil Yapısı, Dil ve San'atı A. Eserleri 2. Divan
Didaktik tahkiye olan Risâletü'n- Nushiyye, Mehmet Kaplan'a göre, "İnsanoğlunun hâlini ortaya koyar."¹⁹⁹
Eserin mahiyeti kısaca şöyledir:
"Baştaki on üç beyitlik kısımda Yûnus, insanın Allah tarafından nasıl yaratıldığını anlatır: İnsan, anasır-ı erbaa ve cândan ibarettir. Anasır-ı erbaa, insan ölünce tekrar asıllarına dönerler; huy; cân(ruh) ölmez; ebedîdir. İnsan bu dünyaya yaratılış sırrını öğrenmek için gelmiştir. Onun terkibindeki toprakla sabır ve iyi huy; Tanrı'ya dayanmak, halka iyilik etmek, izzet ve şerefini korumak; suyla arılık, cömertlik, lütufta bulunmak ve Tanrı'yla buluşmak sıfatlarının geldiği; yelle yalancılığın, sahte gösterişin, tezlikle nefsin; adla da kibrin, şehvetin tama'ın ve hasedin geldiği bildirilir. Cân ile insana gelen şeyler de şunlardır: izzet, vahdet, utanma ve hal edepleri.
¹⁹⁹ Mehmet Kaplan, "Yûnus Emre'nin İnsan ve Ahlak Görüşü", TDED, C. XXI, İstanbul 1973, s. 65
Sayfa 73 - H Yayınları, Birinci Basım Şubat 2008, İkinci Bölüm Yûnus Emre'nin Eserleri, Eserlerinin Şekil Yapısı, Dil ve San'atı A. Eserleri 1. Risâletü'n Nushiyye