Türk Mizahının Evrimi ÜzerineEdebiyat
Türk Mizah Ekolojisi-Azem Sevindik
Mizah, geçmişten günümüze toplumların vazgeçilmezidir. Kaybolmaz ama şekil değiştirir. Otokratik rejimler, baskı bile onu yıkamaz çünkü gülmeyi kimse bırakamaz, bırakmaz. Bilinen tarihi Antik Yunan'da başlar varsayılır. Ama insanın olduğu vakitten Kıyamet'e, yani nihayete, kadar mizah ve gülmek devam edecek.
Komedyalarla başlayan gülmek serüveni evrimleşerek varlığını sürdürür. Bulunduğu ortama ayak uydurur. Önceden soyluları eğlendirmek için sahnelerde sergilenen komik, günümüzde çeşitli ve daha ulaşılabilir mecralarda varlığını sürdürmektedir. Türk mizahının serüveni de farklı ilerlememiştir.
Ozanlarla başlayan süreç meddahlarla devam etmiş, meddahlardan da stand-up'çılar almış ve devam ettirmektedirler.
Meddahlar fıkra anlatarak, abartılı hikâyeler anlatarak insanları eğlendirmişler ve bundan da kendi ekonomilerini kazanmışlardır.
Meddahlarla birlikte Karagöz oyunu, ortaoyunu gibi kentsoylu komedi oyunları; köy seyirlik oyunları gibi taşra/köy güldürü oyunları; insanları eğlendirmek için, gülmek için oynanmış ve insanların gülmen ihtiyacını karşılamıştır.
Sözlü, yazılı ve elektronik ortamlarda icra edilerek varlığını sürdüregelmişlerdir.
Sözlü kültürde ozan, meddah, fıkra anlatma ve gündelik sözlü mizah; yazılı kültürde hikâyeler, romanlar ve benzeri edebî türler, karilatürler, şiirler vs. elektronik ortamda internet siteleri, YouTube, sosyal medya araçları mizah için önemli mekânlardır. Hatta YouTube, X, Instagram vb. medya ve sosyal medya araçlarında yapılan yorumlarla kendine has bir mizah kültürü oluşmuştur.
Bunlara ek olarak da daha önce üretilen içeriklerin (sinema filmi, dizi, çizgi dizi, diğer içerikler) yeniden yapılarak mizah yapıldığı örnek de bolca bulunmaktadır.
Mizahtan faydalanan birçok mecra vardır.
#OkudumBitti
#MasonLocasındaAşkveKılıç
#OsmanBalcıgil
#360Sayfa
Sevgili Osman Balcıgil hocamızın bir kitabını daha bitirmiş olmanın hazzı içerisindeyim
Azem 1800 lü yıllarda İran’da baş gösteren olaylardan kaçarak Türkiye’ye sığınmış mason locası üyesi Vala Afgani’nin torunu afgani ailesinin son erkek üyesidir. Annesi Şirin hanımın girişimleri ile arkadaşı Sedat ile birlikte dedesinin de üyesi olduğu kardeşliğe katılır.
Azem ve Sedat kısa sürede sevilen iki üye haline gelir ve bir müddet sonra büyük dedesi Cemaleddin Afgani’ye ait olan ve dedesi Vala bey tarafından kardeşliğe emanet edilen aile yadigarı kılıcı görmek isterler. Büyük üstad kılıcın zamanında ait olduğu kişilere yani İran’daki kardeşlere teslim edilmesi vasiyetiyle teslim alındığını anlatır.
Azem ve Sedat’ın kardeşliğe kabul edilmesinden sonra senelerdir Afgani ailesinin belası olan Peykan Efgani birden peyda olur ve kendisinin de Cemaleddin Afgani silesi köklerinden geldiğini haliyle de varisi olduğu kılıcı istediğin söyler.
Kılıcın Şah cihan için yapıldığını ve şah cihan tarafından Cemaleddin Afgani ailesine hediye edildiği öğrenilince kalıcın anlamı daha da artar. Zira Şah cihana ait bir hançerin İngilterede rekor bir fiyatla müzayede satılmış olması ağızların suyunu akıt aktadır.
Çok geçmeden senelerdir bir birlerine düşman gibi görüne Şirin Afgani ve Peykan Efgani kılıcı ele geçirip satabilmek için işbirliği yaparak kılıcı kardeşlikten isterler. Zira kılıcın müzayede açılış fiyatı 20.000.000 sterlin göreceği tahmini satışın ise 100.000.000 sterlin olduğu öngörülmektedir. Ancak hesaba katmadıkları bir şey vardır o da kardeşliğin kılıcı vermeye hiç niyetinin olmaması.
Hocamızın diğer kitaplarından farklı bir eserini okudum. Kitaba başlarken masonlukla ilgili derin bilgiler minvalinde bir
Kahkaha, kültür ve de tarih. Daha ne olsun?1000Kitap
Siz hiç bir kitabı okurken hem gülüp hem de derin düşüncelere daldınız mı? İşte, bu kitabın yarattığı etki tam olarak bu! Kitap, kültürel ve tarihsel perspektifleri derinlemesine ele alıyor; felsefe, sosyoloji ve psikoloji ile harmanlıyor. okurken hem fikirlerimi sorguladım hem de konuya farklı açılardan bakma fırsatı buldum. Ee, ne duruyorsunuz? Okusanıza!
Çelebi Dergisi / Sayı: 17. Ağustos 2025.
Tarih, Kültür ve Düşünce Dergisi.
Çelebi dergisinin 17. sayısında dosya konusu Türk Mizahı ve Hicvi'dir. Derginin bu sayısında Sunuş dışında 6 makale, bir söyleşi ve kitapsuuru.com sitesi Genel Yayın Yönetmeni Zafer Saraç'ın hazırladığı Kitabıyat bölümü bulunmaktadır. Yine Zafer Saraç, Azem Sevindik ile Türk mizahı üzerine bir söyleşi gerçekleştirmiştir. Murat Kağan Atalay, Türk edebiyatında Hiciv ve Mizah konusunu irdelemiştir. Dr. Bircan Kayacan ve Mehmet Gökdoğan'ın hazırladığı makale, Kültürel Bellekten Toplumsal Eleştiriye: Türk dünyasında Mizah Tipleri'dir. Divan Edebiyatı ve Halk Edebiyatında Hiciv Anlayışı: Nef'i ve Aşık Seyrani Örneği'ni Türkan Alpay, Başak Derin incelemiştir. Cem Ozan Avcı Türk Milliyetçiliği Mizah Üretebilir mi sorusunu, Çaylak Dergisi Örneği üzerinden sunmaktadır. İbrahim Taş, Parodi ve Pastiş arasında Tehzil: Halil Nihat Boztepe şiirleri'ni okuyucuya sunmaktadır. Sıradışı Bir Hiciv Örneği: Haldun Taner'den Ayışığında Çalışkur makalesini Kudret Yaren Yiğitalp hazırlamıştır.
Derginin bu sayısındaki araştırma makalelerinin büyük bir kısmı genç araştırmacılar tarafından kaleme alınmıştır. Belki de üzerinde fazla çalışma yapılmayan Türk mizahı ve hicvi ile ilgili, bu çalışmalar övünç kaynağı, bundan sonraki çalışmalara örnek olacaktır.
#Kitapşuuruinsanlıkşuurudur.
Türk Mizahı·367 syf.·Edebiyat
10/10
2025 62. kitabı
Türk mizahının akademik perspektifle, bütün kavramlarını kapsayacak şekilde sınırlarının çizildiğini savunmak güçtür. Üstelik mizahla ilgili malzemenin tam manasıyla tahlil edildiği de söylenemez. Ama Azem Sevindik bu zor işi göğüsleyerek Türk kültürüne hizmet etmeye namzettir. Kimi zaman itibardan düşen ama Türk zekasının en rafine ürünlerini yansıtan mizahi unsurlarına dair güçlü değinilerin belirgin kılınması eserin en başarılı yönü olarak görülür. Günümüzde bayağılaşan mizah anlayışımızın bir zamanlar örnek teşkil edecek şekilde bir yapısının olduğu eserde çok iyi kanıtlanır. Mizahın gülümsetmesine rağmen düşündüren ciddi bir duruşunun olduğunu görmek okur için şaşırtıcı olsa da bazen akademik derinliğe inmenin faydaları yadsınamaz. Çalışmanın nitelikli ve uzun soluklu olduğu belirgin olup, Türk mizahının tüm yönleriyle ortaya koyulmasında önemli bir aşama olduğu dikkat çeker. Hem akademik temeliyle hem de ilgili bir edebiyat severin merakını celbedecek yönleriyle eserin okuru tatmin edeceğine şüphe yok.
zafer saraç
Türk Mizah Ekolojisi
Azem Sevindik
Zafer Saraç
zafer saraç
Türk Mizah Ekolojisi
Azem Sevindik
Zafer SaraçMason Locası üzerine yazılmış kurgusal bir kitap
Bir tavsiye üzerine okuduğum ilk Balcıgil kitabı. Akıcı, sürükleyici ve dili oldukça sade. Mason Locası üzerine kurgusal bir kitap yazılmış. Yer yer tarihsel bilgilere yer versede çok yüzeysel değinilmiş bilgi kırıntıları mevcut. Azem, Sedat ve büyük üstad arasında geçen olaylar silsilesi. Beklentim daha yüksekti açıkçası diğer kitaplarını da okuyacağım bakalım onlarda durum ne olacak.