Üretim tezdir. Ama yalnız başına üretim olamaz. Üretim tezinin karşısında onunla birlikte güreşen antitezi tüketim bulunur ve tüketim yapılacak nesneler bulunmadıkça üretim yapılamayacağı gibi, tersi de doğrudur. Bütün üretilmiş nesneler, tüketilmeyecekse, onları üretmeye kim, niçin kalkışsın? Onun için hayat üretim teziyle tüketim antitezinin karşılıklı etki-tepkisi, bitmez tükenmez savaşıdır.
Modern Europe provided a model of excellence. For a European of the eighteenth century, the only other such model, besides classical Greece, was ancient Rome—the subject of Gibbon’s study.
Sınıflı toplumda mahkûm sınıf daima esirdir. Kapitalist toplumda herkes kör kanunların kölesidir. Ve hürriyet laftır. Ancak sosyalist toplumda insan bütün doğal ve sosyal zorunlulukları kavrar, topluma egemen olur, hür ve serbest olabilir.