Xwe nasbike!
Puan vermedi
Dema ku min cara yekem pirtûk wergirt, min guman kir ku ez ê di şerê azadiyê de rastî lehengekî birûmet lê bêrûtbe bêm. Lê gava min xwendina xwe qedand, guhertina civaka me, têkçûna nifşê xwe û têkoşîna ji bo jiyanê min hîs kir.
Roman bi taybetî li ser koçberîya navxweyî, windabûna nasnameyê û veguherîna têkiliyên malbatî dirawestê; di heman demê de jî trajedîya mirovî, têkçûna ruhanî û şertên ku mirovan di nav pergela ke tund de diguherîne vedikole.
Ev berhem li ser rêwîtiya Besri û malbata wî ye, ku piştî heft salan vedigerin gundê xwe yê li herêma Sêrtê/ Dihê- Erûh, ji bo cejnê û dîtina xizmên xwe. Di rê de, ew derbasî deverên dîrokî dibin: Cîhê şerê Emerê Filitê Qito (Dengbêj Aydın), deşta Reşkotan û Elikan, Cemîlê Çeto, Newala Qesaban.
Besri bi kurmetê xwe Zeyd re behsa paşeroj, zilmên berê û guhertinên li herêmê dike. Gava digihîjin gund, ew bi xizmên xwe re dicivin, cejnê pîroz dikin, li deverên kevn digerin û bîranînên zaroktiya xwe vedibêjin. Di nav çîrokê de, cihê gundê kevnar, guhertinên jiyanê, têkiliyên mirovan û hestên bîranînê û xwestina vegerê li kokê cihê sereke digirin.
Ji bo Besri cihên ku lê mezin bûye, gund û malbat girîng e. Ew dixwaze zarokên wî jî vî cihî bibînin û fêm bikin ku ji ku derê tên.
Berhem nîşan dide ku çawa gund û jiyana mirovan bi demê re hatiye guherandin. Berê mirov bi ker a diçûn, niha bi ereba; berê gund tijî zarok bû, niha pîr zêde ne û ciwan diçin bajaran. Gelek caran behsa demên berê tê kirin, ev yek hestên hesret û hezkirina ji bo rojên borî diafirîne.
Dema çûbun bajar; nabeyna Besrî û malbata wî ne baş e. Li hemberî bavê xwe û diya xwe hestê ne baş hîs dike.
Aliyên herî xurt ê romanê zimanê wî ye; bi zimanekî zelal, hêsan, germ, rast li carinan tûj; zimanekî sade lê herîkbar hatiye nivîsandin. Gotûbêjên
kevnar im; ji bav û kalan Zardeştî me
Cigerxwin’e göre “Zerdeşt” kelimesi Kürtçede “zar” (lisan,dil) ve “deşt” (doğru, düz) sözcüklerinden oluşur. Bu bağlamda Zerdeşt, “doğru söyleyen”, yani doğruyu dile getiren peygamber anlamına gelmektedir. Bu ifade aslında onun öğretisinin bir nevi özüdür.
Milattan önce 660–583 yılları arasında, Medler içerisinde yer alan Magi aşiretine mensup olan Zerdüşt, daha küçük yaşlardan itibaren çevresindeki yanlışlara karşı çıkan bir karaktere sahiptir. 30 yaşından sonra yaklaşık 7 yıl süren bir sessizlik dönemine girmiştir. Bu dönem, diğer büyük dinlerde de görülen bir tür “hazırlanma” süreciyle benzerlik göstermektedir. Ortaya koyduğu öğretileri ise ilk 10 yıl boyunca sadece kuzenine kabul ettirebilmiştir. Bu durum, bütün öğreti ve dinlerde;geleneksel toplumlarda yeni bir düşüncenin toplumda kabul görmesinin zorlugunu da açıkça ortaya koyuyor.
Zerdüşt’ün, kendi toplumunun birçok uygulamasına karşı çıktığı ve öğretisinin bir reform hareketi niteliği taşıdığı söylenebilir. İnsan eylemini, üretkenliği ve yaratıcı gücü
merkeze alan bir anlayıştır. Bu yönüyle Zerdüştlük sadece bir inanç sistemi değil, aynı zamanda insanı sorumluluk almaya çağıran bir düşünce biçimidir.
Zerdüştlük günümüzde bile çoğu zaman yanlış anlaşılmaktadır. Özellikle bazı Müslümanlar tarafından “ateşe tapanlar” olarak adlandırılmaları bu yanlış algının bir sonucudur. Oysa Zerdüştlük öncesi ilkel inançlarda güneş, gök,su, ay, rüzgâr gibi unsurlar nasıl birer doğa gücü olarak görülüyorsa, ateş de benzer şekilde bir sembol ve kutsal unsur olarak değerlendirilmiştir. Yani burada söz konusu olan doğrudan tapınma değil, bir anlam yüklemedir. Günümüzde bu inançtan kalan en belirgin örneklerden biri olarak Nevruz’da gelenek olarak süre gelen ateşin yakılması gösterilebilir.
Milattan önce 612 yılında Medlerin
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Destana Dewrêşê Evdî û EdûlêKurdî
Va pirtûka dema min xwend ez bi taybetî çûme serdema dema Dewrêş û Edûlê evêndariya dest pê dike û zarokatiya herduyan û jîyan a bav û kalên wan bû. Pirtûk çanda koçeriyê, dûzena jîyan a çadira wê demê ku bi şert û mercan hatine hevdû nîşan dide. Her waha sîyaseta Osmanî ya ku li ser eşîrên Kurdan dimeşîne dide baş dide nîşan " le belê di gellek cîhan de zêde zêde dikeve hûrgulîyan ev jî carna dibê nivîskar herikbariyê ji dest bernede" û wekî dinê hogirtî ya ciwanên ebra milan û yên kurdan xwe bi germî û xwedê derketina hev û bi taybetî jî ya jina balkêş bû. Nivîskar di vê mijarê de li gorî min serkeftî bû. Pirtûk; di mijara xwendina kurdî de jî başe û gellek peyvên herêmî têde derbas dibin hewceye dema mirov xwend, nîşe(not) bigire ji ber ku ramanê mirov ên Peyvan xurt dike.
Qehremanê pirtûk ê Derwêş; bi jêhatîbûna xwe gellek di pêş deye û pir jî zîrek e.
Evîndariya Derwêş û Edûlê bi rastî dema min pirtûka wegera tirkî xwend min hewqas kelecan nedigirt û wê pirtûkê gellek deran jî çewt hatibû wergerandin. Bi kurtasî pirtûk gellek xweş bû û ez jê pir peyv jî fer bûm.
Hewceye her ciwaneke kurt bixwîne.
Jin û Zanîn
Puan vermedi
Mamoste Çakar, di romana xwe “Bazirganê Xeyalan” de di çarçoveya drama malbatî de ku klasîkên Rûsî yên sedsala 19an tîne bîra mirov, neynikekê dide civaka Kurd a sedsala 21an. Berhem kevneşopiya analîza civakî bi rêya êş û tengahiyên bêdawî yên malbatekê didomîne. Di vî warî de, ew nêzîkî "analîza civakî bi rêya malbatê" dibe ku pir caran di klasîkên Rûsî de tê dîtin. Zimanê romanê sade, herikbar û xwedî hêzek vegotinê ya zelal e; ev yek tevî mijarên giran ên nivîsê jî xwendinê rehet dihêle.
Karakterê Zekeriya yek ji kesayetiyên herî berbiçav e ku di navenda romanê de cih digire. Dema ku hûn wî dixwînin, bê guman hûn Oblomovê Goncharov tînin bîra xwe. Lê li vir şikestinek girîng a dîrokî û civakî heye. Di navbera karakterê tiral, xeyalperest û bêçalak ê arîstokrasiya Rûsî ya sedsala 19an û Zekeriya, giyanekî windabûyî ku li Kurdistana sedsala 21an de dijî, hem berdewamî û hem jî veguherîn heye. Her du karakter xuya dikin ku rewşek "bêçalakiyê" temsîl dikin ku di civakên wan de belav e; lêbelê, yek ji wan berhema arîstokrasiyek kêmbûyî ye, lê yê din takekeseke serdema nûjen e.
Sembolek din a bihêz ku di romanê de derdikeve pêş, têkiliya Zekeriya bi xencera ku ji bavê xwe mîras girtiye re ye. Bi taybetî di beşa dawîn de, kiryara Meryemê ya daxistina xencerê ji dîwêr û daliqandina dîplomeyan li şûna wê bi awayekî sembolîk balkêş e. Ev dîmen dikare wekî referansek ji bo çîroka Celadet Alî Bedirxan "Gazinda Xencera min" were şîrove kirin. Li şûna xencerê, ku bi kevneşopî sembola hêz, rûmet, an têkoşînê ye; bi zanîn û perwerdeyê, ramana ku "ev êdî serdema agahdariyê ye" pêşniyar dike. Bi vî rengî, roman sembolên ku ji rabirdûyê mîras girtine diguherîne, û îşaretek nû ya civakî nîşan dide.
Aliyek din a balkêş a berhemê temsîlkirina zayendê ye. Karakterên mêr ên di malbatê de
Rêwîtiyeke Kurt-mancî li Welatê Pirpirokan
Mihteşşşem!
Piştî Mehmet Dicle, cara ewil e ez ji ziman û uslûba nivîskarekî hewqas hez dikim. Rûbar Elî, kekê ezîz, Xwedê yeke te bike hezarî û lingê te li keviran nexe.
Ev berhema li ber destê me, Welatê Pirpirokan, çend meh berê ji weşanxaneya Nûbiharê derket. Berhem ji 9 çîrokan pêk tê û li ser hev 78 rûpel e. Hemû çîrok pişta xwe dispêrin rastî û pirsgirêkên civakî. Nivîskar van pirsgirêkan ji nû ve honandiye û bi zimanekî helbestkî, bi helwesteke henûn, bi hûrik hûrik vegotiye. Ev berhema wî ya duduyan e, ya ewil Spêle (herçî nexwendine hûn li hêviya çi ne?!:) jî kêm zêde wiha baş û serkeftî bû. Lê dikarim bibêjim ku Rûbar Elî xwe ji aliyê vegotinê ve gelekî pêş xistiye. Gelek nivîskar hene tu dibînî bi dehan pirtûkan dinivîsin lê tu di wan de pêşketinekî an jî guherîneke erênî nabînî. Ji cihekî şûn da ev dibe dubarekirin û ji tehmê derdikeve. Lê Rûbar Elî berê xwe daye pêşketinê..
Piştî xwendina herdu berhemên wî, baş serwext bûm ku Rûbar Elî çavdêrekî gewre ye û bala wî tim li ser hûrgilîyan e. Ya ku berhemên wî ewqas serkeftî dikin ne mijara çîrokan e, lewra mijar pirr nas û ji nava me ne, tiştekî efsûnî jî tune ye di çîrokên wî de, hemû ji rastiyê ne û bi nêrîneke realîst hatine nivîsandin; bellam gelek caran tişta muhîm ne "çi" ye, ew "çawa" ye. Yanî mebestim çi ye? Eve ye: Rûbar Elî wekî gelek nivîskarên kurd, ji bîra miletê xwe avê vedixwe, dibe şahidê pirsgirêk û rasteqîniya miletê xwe, piştre tê van tiştên ku şahidiya wan kiriye ji nû ve lê bi şêwazeke derasayî dihûne, vedibêje. Ango beriya ku em li ser sekeftîbûna vê berhemê rawestin, divê em vê pirsê ji xwe bikin, ka gelo vî nivîskarî van çîrok û bûyerên tê da "çawa" vegotiye, bi şêwazeke çawa? bi zimanekî çawa? bi nêrîneke çawa? Bersivên van pirsan dikin ku em li ser serkeftîbûna berhemê çend tiştan
Gulên Şoran çîroka kes û welatê têkçûyî ye lê li ser himekî de jî xwedî çirûskek hevî ye.
"Baweriya xelkê bi mirinê ji baweriya wan bi jiyanê, zêdetir e" (r.19) Piştî şerê Cîhanê ê duyem de welatekî di navbera du dagirkeran -"Cihûyan bi vê yekê berî misilmanan oxira Rûsan bi xêr dikirin.Ferxe ramiya, herdu alî gawir bûn" (r.68)-çawan bin, nîştecihên vî welatî jî wisa nin: Yek kes li ser hişê xwe li ser rêyekî nine. Hemî jî di nava xwede navokokiyê dehewînin. Ji xwe nivîskar jî dema buyerekî an jî kesayetekê vedibêje. Berê xwêner dide alî kî xwêner li gor wî diçe lê , lê dinêre rê guherî an jî yekser berovajî domî. Ev pir alî bûn tevliheviya kesayeta derdixe holê û xwêner kaşî nava ramanên lêpirsînê dike ( ewê/ ewî çima wusa kir?).
Dayê Gulê yek ji wan karakterê balkêşe. Belê, li pey kurê xwe Las pir diçe (mixabin rastî tû rêçê nayê) lê mînak neviyê xwe Yadîgar qet heznake . Serkeftinê neviyê xwe re qet şa nabe " Pişt re ji me behsa ders û dibistanê dikir. Behsa hevrêyên xwe, mamosteyan, behsa puanên ku min werdigirtin. Behsa wê yekê bû ku kî ji min zirektir bû? Çima zirektir bû? Tiştekî bi qasî wê a deyekê ku min digot ez şagirtê herî zîrek im, dilê Dayê Gulê xweş nedikir" (r.159) û bertekek tund nîşanî Ferxe û Xanzadê dide. Ew biryara zewacê ne jibareya wan bû,ew kevneşopiya vê axê ye.
Ferxe : hertim wek kesekî beredayî tê nasîn lê ew jî qasî karekterên din bextreş e. Ji ber ku birayê wî ê mezin Las wunda dibe mecburê zewaca jinbira xwe dibe. Keça Cihû Leylayê hezdike lê ji ber Cihûye dev jê berdide.
Xanzad: serî de di kesera wunda bûna mêrê xwe Las de ye Ferxe re dizewîce lê wî wek mêr na hertim wek tî dibînê. Dema Ferxe qala Leylayê dike. Xanzad Leylê yê dihesede''Gava Ferxe behsa serhatiyên xwe dikir, Xanzad di wê bawriyê de bû ku guhdariya çîroka
