İbn-i Sinâ, Arâbi, El-Cezeri, Ali Kuşçu, Ömer Hayyam vs. hepsine bakıyorum, hepsi de aynı anda hem filozof, hem mutasavvıf, hem matematikçi, hem simyager, hem mucit, hem mühendis vs. 21. Yy.da neden disiplinler arası etkileşimde erozyona uğruyoruz? Ya da bilim insanları neden sadece tek disiplin üzerinde etkili? Zırva görünse de aklımda benim için deli sorular...
Ama El-Cezeri farklıydı. 1200'lü yıllarda İslam dünyası şu an bilinen Avrupa biliminin çok önündeydi. Modern bilimi aydınlatan pek çok bilim insanı yetiştiren İslam topraklarının dünyaya en büyük armağanlarından biri de El-Cezeri. Robot biliminin kurucusu, mühendisliğin temellerini atan ve geometriyi teorikle birleştiren büyük âlim.
Avrupa diye bir bölgenin, Amerika diye bir kıtanın adı bile bilinmezken Ortadoğu'da insanlar bilim üretmiş, medeniyet üretmiş, tarih yapmışlardı.
“Tuhaf geliyor, “ dedi, “ insanlar tüm dikkatlerini yaşamaya veriyor, ölümü ise düşünmüyorlar bile. O çok zeki bilim insanları habire insanı daha çok yaşatmanın yollarını arayıp duruyorlar, peki neden yaşamı güzel bir şekilde sonlandırmanın yollarını bulmaya çalışmıyorlar? Dünyada tıpkı benim gibi ölmek isteyen ama bir türlü cesaret edemeyen çok insan olduğuna eminim.”
Fütüristik vizyonu, bilimsel kehanetleri ve macera edebiyatındaki sarsılmaz tahtıyla dünya edebiyatının anıtsal kalemlerinden olan Jules Verne’in 1874 yılında yayımlanan sıra dışı eseri "Doktor Ox'un Deneyi" (Le Docteur Ox), insan doğasını, ilerleme fikrinin ahlaki sınırlarını ve modern bilimin manipülatif gücünü odağına alan sarsıcı bir bilimkurgu, hiciv ve sosyal psikoloji başyapıttır. Roman; Batı Flandre’da yer alan, sakinlerinin aşırı uyuşukluğu, yavaşlığı, hiçbir şeye öfkelenmeyip yüzyıllardır hiçbir konuda tartışmamasıyla ünlü hayali Quiquendone kasabasını merkezine alır. Jules Verne; bu sükunetin ve monotonluğun hâkim olduğu kasabanın paralelinde; gizemli ve dahi bilim insanı Doktor Ox ile sadık asistanı Gédéon Ygène’in, kasabayı modern bir aydınlatma sistemine kavuşturma bahanesiyle yer altından borular döşeyerek havaya gizlice saf oksijen ve hidrojen salmasını kurguya dâhice entegre eder. Yazar; havadaki gaz dengesinin değişmesiyle birlikte bitkilerin devasa boyutlara ulaşmasını, uysal hayvanların vahşileşmesini ve kasabanın o uyuşuk insanlarının ansızın hırslı, kavgacı, hatta komşu kasabaya savaş açacak kadar gözü dönmüş canlılara dönüşmesini cerrah titizliğiyle deşer. Verne’in o mizahi unsurları bilimsel gerçeklerle harmanlayan, toplumsal eleştiriyi ve insan psikolojisini eğlenceli ama bir o kadar da ürkütücü bir tonla sorgulayan görkemli dili; bu eseri basit bir bilimkurgu öyküsü olmaktan çıkarıp, insanlığın bilimsel hırslarla, kitle manipülasyonuyla ve kendi doğasının kırılganlığıyla olan ezeli imtihanını anlatan çok katmanlı edebi bir anıta dönüştürür.
