“Ben hasta bir adamım. Kötü bir adamım. Suratsız bir adamım.” Dostoyevski “Yeraltından Notlar” isimli kitabına böyle başlıyor. Bu şekilde de devam edip hasta, kötü ve suratsız bir adamı anlatıyor. Toplumdan kaçmış, kendi içine çekilmiş, dışarıya kendini yansıtmaktan korkan, kendisi ile kavga içinde olan bir adam. Dostoyevski bize bu kişinin iç dünyasını ve kendisiyle olan tartışmalarını, zıtlıklarını sunarken okuyucuyu kendi “yeraltına” yani ruhunun derinliklerine, belki varlığından kendisinin bile farkında olmadığı o ücra köşelere doğru bir gezintiye çıkarıp kendisini ve çevresini sorgulamaya itiyor.
Kitabı incelemeye geçmeden önce kitabın yazıldığı dönemi incelemeliyiz. Çernişevski 1863 yılında yayımlanan kitabı “Nasıl Yapılmalı”da rasyonel egoizm fikrini savunmuştu. Bu fikre göre her şey bir çıkara bağlıdır, yaptıklarımızı bir çıkar uğruna yaparız. Ayrıca bu çıkar akıllıcadır. Yaptığımız her şey akla göredir. Yeraltı adamı ise bu fikre karşı çıkar: O billurdan bir köşkte yaşamak istememektedir. Ona göre her şey akıllıca çıkarlar için yapılmaz, insan çıkarlarının tersine hareket edebilecek bir varlıktır. 2+2 her zaman 4 etmez çünkü 2+2’nin 4 etmesi onun iradesini sınırlar.
Kitapta Dostoyevski’nin gelişimini, Gogol etkisinden çıkışını, sadece “Dostoyevski” oluşunu görüyoruz. Konusunu, yazdıklarını önceden planlama şekli ve mesajı bize verişinin ustalığı daha kitabın ilk sayfalarından anlaşılıyor. Bu romanında Raskolnikov veya Prens Mişkin gibi birini görmüyoruz. O karakterlerin gerek fiziksel gerekse ahlaki özelliklerinden tamamen farklı bir karakteri okuyoruz. Yeraltı adamının iç dünyası onu diğerlerinden ayıran bir faktör.
Diğer incelemek istediğim konu “yeraltı” kavramının kendisi. Dostoyevski’nin bu konuda da akıllıca bir seçim yaptığını düşünüyorum. Karakterle
sena ada isimli okura yanıt verildi
Rümeysa
Açıkçası aşık oldum bence çok başarılısın >-<