Uğradığı değişiklikler, felaketler ve ihmaller, kaydettiği ileri ve mesut merhale ler ne olursa olsun o, hep bu ilk kuruluş çağının havasını saklar, onun arasında bizimle konuşur, onun şiirini teneffüs eder. Bu devir haddizatında bir mucize, bir kahramanlık ve ruhaniyet devri olduğu için, Bursa, Türk ruhunun en halis ölçülerine kendiliğinden sahiptir, denebilir. Bu hakikati gayet iyi gören ve anlayan Evliya Çelebi, Bursa'dan bahsederken "ruhaniyetli bir şehirdir" der.
Divan-ı Kebir, insan talihinin şartlarını bir türlü kabul edemeyen ihtiyar Asya'nın ebedilik iştiyakıdır. Fakat birçoklarında-hatta en büyük büyüklerinde-olduğu gibi birlik felsefesi onda hayattan bir kaçış olmaz, belki ilahi aşkta kendini kaybettikçe hayatı ve insanı bulur.
Hoyrat ve şehevi II. Keykubad bir ziyafet sofrasında lalası tarafından Altınordu yolunda zehirlenir. IV. Kılıç Arslan kendisini tahta çıkaran Muinüddin Pervane tarafından bir ziyafet sofrasında-şüphesiz Moğolların tasvibiyle-boğulur. Halbu ki bu ihaneti yapan Muinüddin Pervane, Sinop gibi bir kalenin ikinci fatihidir.