Halid Ziya'nın yine Servet-i fünun dönemi romanlarından olan Mai ve Siyah, Mai başlayan hayallerin Siyah'a dönüşme serüvenini ele alır. Dönemin özelliklerinden hayal-hakikat çatışması romanda öne çıkan temalardandır. Ahmet Cemil'in hayalleri ve azmi ile başlayan roman, hayatın neresinden tutsa elinde kaldığı bir döneme dönüşür.
Halid Ziya, Servet-i fünun döneminde kaleme aldığı eserinde evlilik kurumu ve onun getirdiği sorumlulukları okuyucuya çok güzel aktarmıştır. Bihter'in verdiği kararlar ve pişmanlıkları, Behlül'ün hovarda yaşamını, Firdevs Hanım'ın kızlarıyla olan çelişkileri kitaba sürükleyici bir hava katmaktadır. Edebiyat düşkünü herkesin okuması gereken bir eserdir.
Onun için en büyük mutluluk, insanın kendi evinin kapısını kapayıp sürmeledikten sonra, hayatını dışarıda kalan her şeyden bütün cihanın dağdağasından çelikten bir seyle ayrılmış görebilmekti.