Enes Bülbül
@enesbulbul
Korkarak yaşarsan hayatı seyredersin.
Toprağın Altındaki Işık: Stefan Zweig’in Gömülü Şamdan’ı Üzerine.Duygu ve Düşünce
Stefan Zweig’in Gömülü Şamdan adlı metni, tarihin yüksek sesle anlattıklarını değil, sessizce sakladıklarını dinleyen bir metindir. Bu kısa ama derin anlatı, okurunu bir şamdanın peşine düşürür gibi yapar; fakat sayfalar ilerledikçe anlaşılır ki izlenen şey bir nesne değil, kaybolmamak için geri çekilen bir hafızadır.
Menora, Kudüs’ten Roma’ya sürüklenirken yalnızca altından yapılmış bir şamdan değildir. O, bir halkın Tanrı’yla kurduğu ilişkinin maddi biçimidir. Roma’nın onu ganimet olarak sergilemesi, askeri bir zaferin ötesinde bir şey anlatır: Kutsal olanın, güç tarafından ele geçirilmesi. Zweig burada iktidarın kadim refleksini gösterir; fetheden, yalnız toprağı değil, anlamı da sahiplenmek ister.
Ancak Gömülü Şamdan, zafer anlatılarının metni değildir. Tam tersine, zaferin gürültüsünden uzaklaştıkça derinleşir. Menora’nın yüzyıllar süren yolculuğu, imparatorlukların yükseliş ve çöküşleriyle iç içe geçer. Her el değiştirişte şamdan biraz daha ağırlaşır; çünkü artık yalnızca geçmişi değil, kaybı da taşımaktadır.
Metnin kalbi, Menora’nın gömülme kararında atar. Bu karar bir yenilgi değildir. Zweig, bu noktada alışıldık anlatıyı kırar. Kutsal olanın kurtuluşu, görünür olmaktan vazgeçmesindedir. Çünkü açıkta kalan her değer, er ya da geç gücün vitrini olur. Menora’nın toprağa emanet edilmesi, bir kaçış değil; bilgece bir geri çekilmedir.
Zweig’in dili burada yalınlaşır ama sertleşir. Okura şunu sezdirir:
Bazı şeyler korunmak için saklanmalı,
bazı ışıklar yanmak için değil, yaşamak için gizlenmelidir.
Bu metni yalnızca Yahudi tarihine ait bir anlatı olarak okumak eksik kalır. Gömülü Şamdan, devletsiz kalmış, sürgün edilmiş, kimliği tehdit altındaki bütün kültürlerin ortak hikâyesine dokunur. Zweig, nesnelerden çok hatırlama biçimleriyle ayakta kalanların safında durur.
Hangi tür kitapları seviyorsun?
🔎 Polisiye
💕 Romantik
🚀 Bilim Kurgu
🏰 Fantastik
📖 Klasik
🧠 Kişisel Gelişim
🏛️ Tarih
😱 Gerilim
Eğer Stefan Zweig'in eşiyle birlikte intihar ederek hayatına son verdiğini bilerek kitaplarını okuyorsanız, bir süre sonra neden intihar ettiğini sorgulamaya başlarsınız. Ve bu kitapta daha çok sorgulayacaksınız. İnsanlar en çokta en sadık oldukları yerden, varını yoğunu ortaya koydukları, bütün çabasını sarfettikleri ve o ölümden de öte bağlılıkların bulunduğu en vefalı oldukları noktadan vurulunca yaşamak bile zor geliyor. Bu sadece aşk değil, vatana, sevgiye, merhamete, sadakate, sadece tek bir güzel harekete, bir bakışa ve bir gülüşe, ailesine, arkadaşlarına herhangi bir şeye kendini adamışlıktan yana darbe yediği zaman yaşam bile zor geliyor, ölüm daha yakın geliyor. Bu hikayeleri anlatmak belki de yaşamaktan daha zor ki bir hikaye değil birçok hikaye sadece okurken bile yaşatıyorsa, yazarken ne tür bir psikolojide olduğunu bile anlamıyorsunuz. Ki Stefan Zweig belki de yazdığı bu hikayeler neticesinde bu tür hayatlar varken kendine yaşamayı bile hak etmediğni düşündürmüş olabilir. Ya da bu psikolojide kalmaktansa ölmeyi yeğlemiş olabilir. Biz bunu çözemeyiz ama bu sorgulama bile insana yaşadıkları hayatın ne kadar da güzel olduğunu, yaşamaya değer olduğunu gösteriyor. Ve siz de bu hikayeleri okuduktan sonra intihar etmek yerine yaşamanın güzelliğinin farkına varıp, o yaşanmamış hayatların yerine de yaşamak istiyorsunuz. Buna göre de hayatınızı şekillendirmek istiyorsunuz. Geçici şeyleri geçici yaşamınıza tercih etmek istemiyorsunuz. Bunlar benim şahsi fikrim. Zaten herkes okuduğu her kitaptan ayrı düşünceler çıkarır.
