Birden aklına çocukken sirke gidip filleri ilk gördüğü gün geldi. Üç tane fil vardı ve bu altı
tonluk canlıların kaçmaması için ayaklarına ince birer halat bağlamışlardı sadece. Nava’nın
aklı karışmıştı. Babasına neden hayvanların ipleri koparmadıklarını sorduğunu hatırlıyordu.
“Bu koşullanmaları ile ilgili bir şey,” diye açıkladı babası. “Filler daha bebekken kalın demir
zincirlerle bağlanırlar. O ilk aylar boyunca da ne kadar çabalarlarsa çabalasınlar, bu
zincirleri kıramadıklarını görürler.”
“Ama ipler zincirlerden daha ince,” dedi Nava. “Filler ipleri koparabilir.”
“Evet. Ama eğiticiler filler zincirleri kıramayacaklarını öğrenene kadar ip kullanmazlar. Bak
Nava, aslında o filleri orada tutan ipler değil, akıllarındaki koşullanma. İşte bu yüzden bilgi
önemlidir. Eğer bir şey yapabileceğini düşünürsen, aslında bu mümkün olmasa bile
yapabildiğini görürsün. Eğer yapamayacağını düşünürsen, o zaman da çoğunlukla
yapamazsın, çünkü yapmayı denemezsin bile.