ÎZANSIZ MİZAH
Puan vermedi·72 syf.··
Beğendi
·2025 42. kitabı
·19 saatte okudu
·Okunma: 22 Mart 2025 09:56
Karikatür; olayları, insanları, günlük haberleri ve meseleleri, kısacası içtimaî hayatta yer alan her türlü unsuru abartılı, mizahi ve eleştirel bir şekilde resmeden sanat dalıdır. Çizgi ve anlatım diliyle genellikle hiciv, taşlama veya komedi unsurlarını birleştirerek toplumsal mesajlar verir. Bu yönüyle çoğunlukla muhalif olmasına rağmen, yine de yapıcı ve onarıcı olması beklenir. Zira karikatür, sanatın bir basamağıdır ve bu durum, bünyesinde her ne denli mizah ve komedi unsurları barındırsa da, onu bîgâyet olmaktan uzaklaştırır. Malûmunuz olduğu üzere sanat, toplumu onarır/onarmalıdır.
Her şeyin tersine vazifelendirildiği ülkemizde, ne yazık ki karikatür ve mizah sanatı da bu anlamda kalibiyet unsurlarını aşmış ve görevini kötüye kullanmayı kendine iş bilmiştir. Birçoğumuzun hasbelkader ya da ihtiyarî olarak karşılaştığı Uykusuz, Penguen, Gırgır, Leman gibi dergilerin, görevi de tarif ettiğimiz bu yararsız işten öteye geçememiştir.
Sertaç Timur Demir 
Türkiye’de Mizah Dergileri adlı araştırma kitabında, bu dergilerin, kendilerini konumlandırdıkları muhalif noktadan nasıl sürekli olarak ülkemizi ateş hattında tutmaya çalıştıklarını, oldukça akademik bir dille ele almıştır.
Bu tür dergilerin ortaya koydukları şeyin adı nereden baksan bir hegemonya. Bu manada eser Osmanlı döneminden günümüze kadar uzanan süreçte, Türkiye'deki mizah dergilerinin evrimini ve bu dergilerin toplumsal olaylara nasıl tepki verdiğini inceler.
Ne yazık ve maalesef ki malûm mizah dergilerinin sosyal, siyasi, ekonomik olaylara verdikleri tepki her zaman taraflı olmuştur. Tercih ettikleri taraf ise hiçbir surette halka herhangi bir katkı sağlamamıştır.
Tâbi bu bir tercih, bir kimlik yahut bir duruş meselesi olmaktan çok, ülkemizdeki kaos ateşini beslemek amacı taşır. Eserde yakın tarihimizde gerçekleşen bir çok siyasi olayı, bahsini ettiğimiz dergilerin nasıl da kendi sularına çektikleri tarih tarih anlatılmıştır.
Örneğin, Penguen dergisi, 6 Eylül 2015'te Dağlıca'da PKK terör örgütünün yola döşediği el yapımı bombaların patlatılması sonucu şehit olan 16 askerin ardından yayınladığı kapağında, hiçte "vatan millet Sakarya" duygusu barındırmaz. Üstelik yaşanan bu krizi, terör örgütüne bağlamak yerine, devlete bağlar. Çünkü suçlu, terör örgütü değil, krizi yönetmeye çalışan hükümettir.
Yine, özellikle Sur, Lice, Cizre, Nusaybin ve Şırnak'ta PKK militanları tarafından açılan hendekler ve barikatlar hakkında yorum yapmayan Leman dergisi, bir kapağında, Cizre'ye giden ambulansların engellenip, yerine cenaze araçlarının yol verilmesini karikatürize ederek, hendek olaylarının sorumlusu olarak devleti işaret etmiştir.
Buna benzer bir çok krizde halk için ama halka rağmen bir güdümle çalışan bu dergiler; milli unsur, vatan için teyakkuz ve saire gözetmeksizin kalemlerini adeta bir silah gibi kullanmaktan çekinmemiştir.
Tâbi bu yeni bir durum değil, özelikle 1922 yılında yayın hayatına başlayan Akbaba dergisinde de bu yaklaşımın aynısını görüyoruz. Bu manada 
İsmail Kara hocanın büyük bir iştiyak ve titizlikle hazırladığı 
Resimli Cumhuriyet Din Kitabı (3 Cilt Takım) eserinde de sıklıkla cumhuriyet öncesi ve sonrası kriz dönemlerinde, Akbaba dergisinin çizdiği karikatürlere rastlamak mümkün. Osmanlı'nın son dönemini ve hususiyetle Abdülhamid Han'ın tahtta olduğu süreçleri oldukça çirkin ve asılsız slogan ve tiplemelerle çizen bu dergi, 1990'larda başlayıp 2000'lerde palazlanan diğer mizah dergilerinin akıl babası olmuştur.
İsmail Kara hocanın eserinde, Cumhuriyet sonrası her siyasi süreç için ortaya koyduğu anlatı, bilgi ve belge, bu tip îzâhsız, izansız ve mesnetsiz karikatürlerle temellendirilmiştir.
Uzun süredir okumayı planladığım Türkiye’de Mizah Dergileri, İsmail Kara hocanın anlatılarındaki karikatürler için alternatif bir çalışma olması bakımından son derece doyurucu oldu.
(Eserin daha geniş bir perspektiften kritik edildiği inceleme için bknz; #261517330 )
Sertaç Timur Demir
Türkiye’de Mizah Dergileri
Sertaç Timur Demir Türkiye’de Mizah Dergileri adlı araştırma kitabında, bu dergilerin, kendilerini konumlandırdıkları muhalif noktadan nasıl sürekli olarak ülkemizi ateş hattında tutmaya çalıştıklarını, oldukça akademik bir dille ele almıştır.
Bu tür dergilerin ortaya koydukları şeyin adı nereden baksan bir hegemonya. Bu manada eser Osmanlı döneminden günümüze kadar uzanan süreçte, Türkiye'deki mizah dergilerinin evrimini ve bu dergilerin toplumsal olaylara nasıl tepki verdiğini inceler.
Ne yazık ve maalesef ki malûm mizah dergilerinin sosyal, siyasi, ekonomik olaylara verdikleri tepki her zaman taraflı olmuştur. Tercih ettikleri taraf ise hiçbir surette halka herhangi bir katkı sağlamamıştır.
Tâbi bu bir tercih, bir kimlik yahut bir duruş meselesi olmaktan çok, ülkemizdeki kaos ateşini beslemek amacı taşır. Eserde yakın tarihimizde gerçekleşen bir çok siyasi olayı, bahsini ettiğimiz dergilerin nasıl da kendi sularına çektikleri tarih tarih anlatılmıştır.
Örneğin, Penguen dergisi, 6 Eylül 2015'te Dağlıca'da PKK terör örgütünün yola döşediği el yapımı bombaların patlatılması sonucu şehit olan 16 askerin ardından yayınladığı kapağında, hiçte "vatan millet Sakarya" duygusu barındırmaz. Üstelik yaşanan bu krizi, terör örgütüne bağlamak yerine, devlete bağlar. Çünkü suçlu, terör örgütü değil, krizi yönetmeye çalışan hükümettir.
Yine, özellikle Sur, Lice, Cizre, Nusaybin ve Şırnak'ta PKK militanları tarafından açılan hendekler ve barikatlar hakkında yorum yapmayan Leman dergisi, bir kapağında, Cizre'ye giden ambulansların engellenip, yerine cenaze araçlarının yol verilmesini karikatürize ederek, hendek olaylarının sorumlusu olarak devleti işaret etmiştir.
Buna benzer bir çok krizde halk için ama halka rağmen bir güdümle çalışan bu dergiler; milli unsur, vatan için teyakkuz ve saire gözetmeksizin kalemlerini adeta bir silah gibi kullanmaktan çekinmemiştir.
Tâbi bu yeni bir durum değil, özelikle 1922 yılında yayın hayatına başlayan Akbaba dergisinde de bu yaklaşımın aynısını görüyoruz. Bu manada İsmail Kara hocanın büyük bir iştiyak ve titizlikle hazırladığı Resimli Cumhuriyet Din Kitabı (3 Cilt Takım) eserinde de sıklıkla cumhuriyet öncesi ve sonrası kriz dönemlerinde, Akbaba dergisinin çizdiği karikatürlere rastlamak mümkün. Osmanlı'nın son dönemini ve hususiyetle Abdülhamid Han'ın tahtta olduğu süreçleri oldukça çirkin ve asılsız slogan ve tiplemelerle çizen bu dergi, 1990'larda başlayıp 2000'lerde palazlanan diğer mizah dergilerinin akıl babası olmuştur.
İsmail Kara hocanın eserinde, Cumhuriyet sonrası her siyasi süreç için ortaya koyduğu anlatı, bilgi ve belge, bu tip îzâhsız, izansız ve mesnetsiz karikatürlerle temellendirilmiştir.
Uzun süredir okumayı planladığım Türkiye’de Mizah Dergileri, İsmail Kara hocanın anlatılarındaki karikatürler için alternatif bir çalışma olması bakımından son derece doyurucu oldu.
(Eserin daha geniş bir perspektiften kritik edildiği inceleme için bknz; #261517330 )
Sertaç Timur Demir
Türkiye’de Mizah Dergileri2 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
MaşaAllah diyerek başlayayım önce hocam. Okumalarınıza havalı dedim, meşhur tabirim sapasağlamla devam edeyim. Çok istifadeli bir okursunuz, bu kez bi Felâk Nas benden olsun 🤲🏻☺️🪻
Bu konu üzerine gündemde olan köpek saldırıları mevzusu da yıllar önce Leman dergisi kapağında yer almış, bir darbe hayali gibi resmedilmiştir, ne tesadüftür hocam 🤨😌
Farkındalığı arttıran, "bir de burdan bak" dedirten okumalarınız ve dahi incelemeleriniz daim olsun, istifade eden artsın duasıyla.. Emeğinize sağlık.. 🪻✨☺️
Hocam teveccüh gösteriyorsunuz. Teşekkür ediyorum. ☺️
Ülkemiz için bu yayınlar maalesef birer kene. Hem ülkeden beslenirler hem hastalık yayarlar. Verdiğiniz örneğe benzer daha neler vardı kitapta. Allah ülkemizi muhafaza etsin bunlardan.🪻
Birçok konuda farkındalık sahibi olmamız gerekiyor ama yetişemiyoruz bazen. Bu farkındalığa ışık tuttuğun için teşekkür ederim cânım arkadaşım . Bahsettiğin incelemeyi de 3 kez okumuştum daha önce paylaştığında. Güzel farkındalıklar 🪻 ,istifadeli olsun inşaallah hepimiz için. Kalemine sağlık 🫂
Derin mevzûları hep bi öteliyoruz maalesef. Okumalarımız da ona göre oluyor. İnşallah kültürümüzü geliştirmek için gösterdiğimiz çabayı farkındalıklarımızı arttırmak için de gösterebiliriz. Teşekkür ediyorum.🪻
