YATAK ODASINDA FELSEFE — BASTIRILMIŞ AHLAKIN LABORATUVARIFelsefe
Yatak Odasında Felsefe
Marquis de Sade bu metinde erotizmi bir fantezi alanı olarak değil, ahlakın sınırlarını test etmek için kurulmuş ideolojik bir araç olarak kullanır. Bu nedenle kitap, çoğu kişinin ve benimde ön yargıya kapıldığı gibi “erotik” değildir; esas işlevi pornografi değil, PROPAGANDADIR . Yatak odası (cinsellik) burada haz için değil, toplumsal ahlakın meşruiyetini sökmek ( “yapısöküm” (deconstruction) ) için tasarlanmış bir sahnedir.
Sade’ın yaşadığı dönem (Fransız Devrimi’nin hemen sonrası) bireysel özgürlük, yasa ve iktidar kavramlarının yeniden tanımlandığı bir dönemdir. Onun kitabı , bu karmaşık dönemin içinde yazılmış bir anti-ahlak manifestosu gibidir. Dine, mülkiyete ve toplumsal düzen fikrine yönelttiği eleştirilerle Sade, yalnızca bireysel arzuyu değil, bütün bir uygarlık fikrini sorgular.
Sade’ın varsayımı nettir:
Toplum düzenini korumak için bireysel arzuyu bastırır; bastırılmış arzu ise saldırganlığa dönüşür.
Yasa ve ahlak, insanı evcilleştirmez ,yalnızca içten içe gerer. Bu yüzden Sade’ın karakterleri herhangi bir ahlaki gerekçe aramaz; dürtüyü doğrudan eylem sebebi kabul eder. Bu, bireyin özgürleşmesi kadar toplumun çözülüşü anlamına da gelir.
Bu noktada metin rahatsız edici hâle gelir, çünkü Sade yalnızca ahlakı reddetmekle kalmaz, “zarar vermeme” ilkesini bile tartışmaya açar. Bu, onun özgürlük anlayışını sınırsız kılar; fakat aynı zamanda bu sınırsızlık insanın karanlık tarafını meşrulaştırma riskini de taşır.
Özgürlük gerçekten sınırsız olmalı mıdır, yoksa sınır özgürlüğün kendisini mi mümkün kılar?
Yakında kitabını okuyacağım yazar Lou Andreas-Salomé, insanın iç dünyasındaki bu çatışmaya farklı bir yerden yaklaşır.
O, insanın bastırılmış arzularla değil, kendine karşı dürüstlükle özgürleştiğini söyler:
“İnsanın en derin tutkusu, kendisi olma cesaretidir; bu cesaret bastırıldığında, arzu sapkınlaşır.”
Salomé’nin bu düşüncesi, Sade’ın felsefesiyle aynı kökten beslenir ama farklı bir yöne gider.
Sade doğaya dönerek özgürlüğü arar; Salomé ise bilinçli benliğe dönerek.
Biri insanın zincirlerini kırar, diğeri zincirlerin neden var olduğunu anlamaya çalışır.
Yatak Odasında Felsefe, bir yaşam önerisi sunmaz;
yalnızca ahlakın kaynağını sorgulamaktan kaçan zihinleri rahatsız eder.
Okuru ahlaksızlığa davet etmez, fakat ahlakın neden var olduğuna dair rahatsız edici bir farkındalık bırakır.
Bu kitap okunurken duyulan rahatsızlık, metinden değil;
kendi bastırılmış dürtülerimizin sessiz itirazından gelir.
·
793 Gösterim
2 Yorum
Bu yorum görüntülenemiyor
Sade’ı okurken duyduğumuz tedirginlik, onun sözcüklerinden değil, kendi içimizde bastırdığımız yankılardan gelir. Yatak Odasında Felsefe, yalnızca erotizmi değil, insanın kendine yalan söyleme biçimini de çıplak bırakır.
Çünkü arzu, en çok yasaklandığında parlar; ve Sade, o parıltıya gözümüzü kırpmadan bakmamızı ister.
Yazar, erotizmi bir fanteziden çok, bir ayna gibi kullanır: Ahlakın suretine bakınca, yüzümüzdeki maskeyi fark ederiz.
O maskeyi düşürmek pornografi değildir; bilakis, düşünsel bir şiddettir.
Sade’ın şiddeti bedende değil, düşüncede başlar.
O, “ahlak” denen yapının doğayı bastırmak için icat edildiğini söylerken, insanın kendi doğasına duyduğu korkuyu teşhir eder.
Sade rahatsız eder, çünkü bizi ahlaksızlığa değil, kendimizle yüzleşmeye zorlar.
Yatak Odasında Felsefe, bir edebi metin olmaktan çok, bir düşünsel provokasyondur.
Okur olarak rahatsız oluruz çünkü o yatak odasında, aslında biz soyunuruz.
Eline sağlık Ceyda uzun zamandır böyle açıklayıcı ve akıcı bir inceleme okumamıştım. Benzer ama ben de biraz kendi cümlelerimle de katılım göstermek istedim. Ve yeniden
"Büyük fikirler yüzünden ahlakı bozulacak kişiye yazıklar olsun!"
Teşekkür ederim, yorumundaki “ahlakın sureti” vurgusu gerçekten dikkat çekiciydi. Metni bu şekilde yorumlaman, metnin taşıdığı çatışmayı ve yüzleşmeyi daha derinlemesine düşündürdü.
Yorum yapabilmeniz için giriş yapmanız gerekmektedir.