Rusya’nın Ruhu Üzerine Bir OtopsiEdebiyat
Bazı kitaplar, okunmak için yazılmaz; bir milletin nabzına tutulmuş parmak gibidir. Gogol’ün Ölü Canlar’ı işte böyledir: Satırlarına değil, ruhuna girilen bir metin. Rusya’nın geniş bozkırlarında gezinen bu roman, ne bir macera anlatır ne de bir hayat hikâyesi; o, hayatta kalmış bedenlerin çoktan gömülmüş ruhlarını saymaya girişen bir yoklama defteridir.
Çiçikov, bir isim değildir; devletin kokusunu üzerinde taşıyan bir fikirdir. O, insanın kendisini değil, insanın ardında bıraktığı gölgenin satın alınabildiğini keşfeden bir tüccardır. Gogol’ün ustalığı, hırsızın hırsızlığında değil, hırsızlığı bir sistemin doğal sonucu gibi göstermesindedir. Çünkü bu romanda herkes iki kere ölüdür:
Bir kez toprağın altına gömülerek,
Bir kez hayatta kalmak uğruna ruhunu kaybederek.
Toprak sahipleri, romanın figürleri değil, Rus toplumunun röntgen plakalarıdır. Her biri ayrı bir çürümenin anatomisidir: kibir, boşluk, gösteriş, tembellik, her şeyden çok da hiçliğin olağanlaşması. Gogol, karakter yaratmaz; ahlaki deformasyonun taşlaşmış suretlerini gösterir. Okur, Çiçikov’u takip etmez kendi çürümesine yakalanır.
Roman ilerledikçe fark edilir ki mesele ölü canları satın almak değildir; hayatta olduklarını sananların aslında çoktan öldüklerini anlamaktır. Kölelik yalnız topraklarda değildir; akıllarda, vicdanlarda, masalarda ve sözde saygınlıkların üzerinde bir mühür gibi durur. Gogol’ün en büyük suçlaması devlete değil, devleti mümkün kılan insan karakterinedir.
Bir toplumun çürümesi, büyük bir felaketle başlamaz; küçük bir menfaat için eğilen bel, bir gün doğrulamayacak kadar kamburlaşır.
Gogol, bu gerçeği haykırmaz okurun içine yerleştirir. Çiçikov’un dolaştığı coğrafya, aslında insanın iç dünyasıdır. Her kapı, bir vicdan; her pazarlık, bir değer yitimi; her satın alınan ölü can, insanın kendini satılığa çıkardığı bir andır.
Sözün özü
Ölü Canlar, bir roman değil, bir kimlik tespit tutanağıdır. İnsan yaşadığı için değil, yaşadığını sandığı için ölür burada. Gogol, bize şunu fısıldar:
İnsan, toprağa gömüldüğünde değil, satın alınabildiği gün ölür.
Ölü Canlar
Nikolay Gogol
Ölü Canlar
Nikolay Gogol··
128 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.