Seçeneğim kalmasa, doğa yasalarına bağlı olmayan bir evrenBilim/Felsefe
Düşünebilirim belki; ama doğa yasalarının istatistiksel ve rastlantısal olduğu görüşüne asla katılamam. Tanrı zar atarak iş görmez. Albert Einstein
René Descartes, İnsanın özgür ve ruhun iradesinin kısıtlanmamış olduğunu kanıtlar. İnsanı övülür ve yerilir kılan iradenin özgürlüğünden söz ederken, bu özgürlüğün, Tanrı’nın önceden koyduğu düzenle sınırlı olmadığını belirtir; “İnsan zihni sonludur, Tanrı’nın takdiri ve gücü ise sonsuzdur; bu yüzden, insan ruhunun özgürlüğü ile Tanrı’nın her şeye kadir ve her şeyi bilen olması arasındaki ilişki konusunda yargıda bulunacak durumda değiliz. Ama bu özgürlüğün bize verildiğinin kesinliğine sahibiz. Ve ancak kesin olana inanmamız gerekir.”
Sufilere göre, iradenin farklı boyutları vardır. Allah’ın evrendeki bütün olay ve işlerin yaratılma ve yapılma nedeni olarak kabul edilen istenci (irade-i külliye) yanında bir de insanın, onun her türlü iş ve davranışlarından sorumlu tutulan ve istencin bir parçası sayılan istenci (irade-i cüziye) vardır.
·
962 Gösterim
1 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
Ehlisünnet bakış açısına göre, insanda ortaya çıkan eylemler/fiiller iki çeşittir.
Bir yanda Tanrının külli iradesi ve diğer yanda da insanın cüzi iradesi bulunur. Yani, insanın davranışları zorunlu (ıztirazi) ve seçimli (ihtiyari) olmak üzere ikiye ayrılır.
1-Zaruri Fiiller: İnsanın bu fiilleri tamamen iradesinin dışında cereyan eder (göz kapaklarını oynatma, kalbinin çarpması, uyuma, acıkma). Acıkan insanı yemek yememekle mükellef tutmak zulümdür. Çünkü insan yaşamak için bunu yapmaya mecburdur. Bu işler iradeyle seçmeyi gerektiren işler değildir. Onun için sorumluluk açısından konu teşkil etmezler.
2-İnsan İradesine Bağlı Fiiller: İnsanın yapmaya muktedir olduğu muhtelif işlerden her hangi birini tercihe müsait fiillerdir. Mesela inanmak veya inanmamak, görebileceğimiz bir şeye bakmak veya bakmamak, başkasının malını gasp etmek veya bundan vazgeçmek vb. İnsan bu işlerden birini tercih etmek yetkisine ve iradesine sahiptir. İnsanın bu yetkisine "cüz-i irade" denmektedir. İnsan cüz-i iradesine konu teşkil eden hususlarda sorumludur.
Yani insan cüz-i iradesine konu teşkil eden hususlarda serbesttir. Bu serbestlikten dolayı da sorumludur. s.266