Rad Suresinin: "Bir toplum kendilerindeki özellikleri değiştirinceye kadar Allah celle celeluhu, onlarda bulunanı değiştirmez." (Rad; 11) ayeti, ikincisi de Enfal suresinin: "Bu, Allah'ın bir kavme verdiği nimeti, onlar kendilerini değiştirmedikçe değiştirmemesinden dolayı- dır. Gerçekten de Allah hakkiyle işiten, her şeyi bilendir." (Enfal; 53) ayetidir.
Bu iki ayet; sorumsuzluğa meyilli olan ve suçu başka- sına yüklemeyi iyi bilen insanı, pek çok şeyin asıl sorum- lusu ilan etmiştir.
Nitekim bir topluluk kendinde olanı değiştirmedikçe Allah celle celeluhu da o topluluğu değiştirmeyecektir. Şart- ları sağlayan Allah'tır celle celeluhu ama çalışan insandır. Ve bu şartlar daima kişinin kendisine döner. Çünkü değişim; insanın bizzat kendinde başlayan ve şartlar gerçekleştikten sonra taşarak çağlayan bir serüvendir.