Bir memlekette o milletin sanatını bulmamak, o milletin mukadderatının onu sürükleyen kafalarda sorumluluk hâlinde duyulmadığını, yaşanmadığını göstermeye kâfi değil midir?
Fertten doğan hareket, inananları etrafında toplayarak sonsuzluğa doğru yol alır. Birbirine zıt iradelerin buluştuğu yerde hareket, doğduğu yerde öldürülmüştür. Üstün kuvvetler zayıfları esirler hâlinde arkalarında sürükler ve onların kol ve kafa kuvvetlerini kendi yaşayışları uğrunda kullanırlar. Zorba-esir devri, bir cemiyet insanlarının hiçbir şeye inanmadıkları devirdir.
Anadolu'da mektep, çocuğuna kendi millî tarihinin rûhunu sindirerek, bir ahlâk ülküsü ve kendi içinde birlik fikrini aşılamalıdır. İnsaniyete örnek olacak bir ahlâkın doğabilmesi ise, evrensel ruha sahip olan din sayesinde kabil olacağını sanıyoruz.
Bazı yerlerde milletin ana soyuna dışardan karışanlar onun geçmişine ve geleceğine ait mesuliyetlere sahip olmadıkları için hayatını her sahada zehirleyici tesir yapıyorlar. O millete felâket getiriyor. Kaleyi içinden kazanarak kurdukları imparatorlukta ana soya sömürge halkı muamelesi yapıyorlar.