Yeraltı insanının modernleşme süreci üzerinden 19. yüzyılın Saint Petersburg'unda gözlemlediği bir başka modern olumsuzluk' ise aklın merkeziliği, yani rasyonalizme verilen önemdir. O, bilincin her türlüsünün hastalık olduğunu savunarak akla duyulan sonsuz güvenç,sahiplenmez. Kaynağı Aydınlanma Dönemi olan bu güvenç insanın kendi aklını kullanma cesaretini göstermesi gerekliliğinin altını çizmektedir. (Kant)Ancak isimsiz kahraman, aklını kendisine rehber edinen insanın yaşayacağı zihni aydınlanma ile çıkarını sadece iyilikte bulacağı inancını gerçekçi bulmamaktadır. Çünkü temelde insanın rasyonel bir varlık olduğunu düşünmemektedir. Ona göre, "insanoğlu -her zaman, her yerde, kim olursa olsun- mantığının ve çıkarlarının buyurduğu gibi değil de gönlünün çektiği gibi davranmıştır".
Fyodor Dostoyevski
Rightly said, Schlosser! Man loves what he has; what he has not, desireth;
None but the wealthy minds love; poor minds desire alone. Friedrich Schiller