Tolstoy’un kaleminden insanın iç dünyasıyla, düşünceleriyle ve sorgulamalarıyla baş başa kalacağınız, toplam beş öyküden oluşan Üç Ölüm kitabıyla geldim.
Kitapta bolca psikolojik tahlille karşılaşıyorsunuz. Bu yönüyle bana Dostoyevski’nin Beyaz Geceler kitabını hatırlattı. Beyaz Geceler’i sevenlerin, bu kitaptaki içsel çözümlemeleri de sevebileceğini düşünüyorum.
Öykülere gelirsek, kitap Holstomer adında bir atın hikâyesiyle başlıyor. Soylu bir geçmişe sahip olan benekli ve iğdiş Holstomer, artık yaşlanmış ve çevresi tarafından dışlanmaktadır. Bir olay sonrasında kendisini aşağılayan genç atlara hayat hikâyesini anlatır. Kitabın neredeyse yarısını oluşturan bu hikâye, bana göre en etkileyici olanıydı. Atın o içli hikâyesi ve hissettiği duygular gerçekten içime işledi. Hatta kitabın ismi bu öyküden alınsaydı hiç şaşırmazdım.
İkinci öykü Çömlek Alyoşa… Bir gün süt çömleğini taşırken düşüren, bunun sonucunda annesinden dayak yiyen ve arkadaşları arasında “Çömlek” lakabını alan Alyoşa’nın hikâyesine tanık oluyoruz. Kısa olmasına rağmen bana göre oldukça etkileyici ve duygusu yoğun bir öyküydü. Bitirdiğimde birçok soruyla baş başa kaldım. “Bunca sevilme çabası… Yaşamın amacı gerçekten bu muydu?” diye düşünmeden edemedim.
Balodan Sonra öyküsünde Vasilyeviç adlı genç bir adamın ilk aşkına ve sonrasında duygularının nasıl değiştiğine tanık oluyoruz. Köydeki Şarkılar ise asker uğurlaması için yapılan bir eğlenceye şahit olan anlatıcının düşüncelerine bizi ortak ediyor.
Kitaba adını veren Üç Ölüm öyküsünde ise birbirinden oldukça farklı üç ölüm anına, bu anlara eşlik eden düşünce ve hislere tanık oluyoruz. Kimi yerlerde insanı karamsarlığa itebilen, hatta biraz bunaltabilen bir anlatımı var; bu yüzden hassas okurlar için bunu belirtmek isterim.
Genel olarak benim için
Tolstoy bu kitapta ölümü, insanın kendine kurduğu dünyanın tam ortasına bırakıyor. Beş kısa hikayede de aynı soru dolaşıyor: Değer dediğimiz şey gerçekten değer mi, yoksa sadece insanın kendine biçtiği bir etiket mi?
En çarpıcı hikaye Holstomer. Emektar bir at ölüyor, leşi ortada kalıyor; kimse umursamıyor. Tolstoy burada insanın sahip olma, üstün görünme, “benim” deme arzusunu acı bir ayna gibi gösteriyor.
Diğer öykülerde ölüm kimi zaman sessiz, kimi zaman sıradan, kimi zaman vicdanı sarsan bir gölge olarak karşımıza çıkıyor. İnsan korkuyor, hayvan kabulleniyor, doğa ise sadece devam ediyor.
İnsan, yaşamayı değil sahiplenmeyi seçtikçe hem hayattan hem ölümün doğal yüzünden uzaklaşıyor.
Yine de söyleyeyim, ben kitap için illa okunmalı demem
Kitap kısa hikayelerden oluşuyor hikayelerde ana tema ölüm.
En etkileyici hikayesi Holstomer bana göre.
Canlıların değerlerinin canlı oluşlarından değil de insan,zenginlik ve ego üzerinden değerli oluşuna gönderme yapılmış.
Zira emektar,cefakar bir at ölmüş ve leşi ulu orta konulmuş, kurtlarca kapışılmış, acılara sebep olan bencil adamın tekiyse insan olduğu için (!)uygun bir şekilde defnedilmiş.
Diğer hikayelerde de yine ölümler çok yönlü olarak ele alınıyor.
Ama yine de bayılmadım kitaba:)
Insanı ve hayatı farklı yüzleriyle ele alan beş
hikâyeden oluşuyor: Holstomer, Çömlek Alyoşa, Balodan Sonra, Köyde Şarkılar ve Üç Ölüm.
Holstomer'de "alacalı iğdiş" olarak anılan bir
atın hayatı üzerinden mülkiyet, değer ve insanın her şeye sahip olma arzusu sorgulanırken; Çömlek Alyoşada hayatı boyunca itaat eden, kendini hiç önemsemeyen bir çocuğun sessiz ve ders verici hikâyesi anlatılıyor. Balodan Sonra, bir balodaki ihtişam ile ertesi gün görülen sert gerçeklik arasındaki keskin fark üzerinden vicdan ve adalet kavramlarını sorgulatıyor. Köyde Şarkılar, bir asker uğurlamasının dışarıdan görünen coşkusunun altında yatan hüzün ve çaresizliği yansıtırken; Üç Ölüm'de biri zengin biri fakir iki insanın ölüme yaklaşırken yaşadıkları, ölüm karşısındaki eşitsizlik ve yalnızlık üzerinden çarpıcı bir karşılaştırmayla anlatılıyor. Tolstoy, sade diliyle bu kısa metinlerde insanın değerini, yaşam biçimini ve ölümle yüzleşmesini derin ama sarsıcı bir şekilde okurun önüne koyuyor.
Üç Ölüm adlı hikâye kitabında Holstomer, Çömlek Alyoşa, Balodan Sonra, Köyde Şarkılar ve Üç Ölüm adlı beş hikâye var. Bu hikâyeler, kitabın arka kapağındaki tanıtım yazısında belirtildiği gibi “Tolstoy’un sade ve çarpıcı anlatımının en güzel örnekleri.” Beni içlerinde en çok etkileyen hikâye, Türkçeye ilk kez çevrilen ve bir atın sergüzeştini anlatan Holstomer oldu.
Holstomer’de dünyaya artık yaşlanmış alaca bir atın gözünden bakıyoruz. Alaca at Holstomer, yaşlılığından dolayı genç atlar tarafından küçümsenir. Onu itip kakarlar. O da bir gün onlara hayat hikâyesini anlatır. Alaca oluşuyla işgili ilk yorumları duyduğunda şaşırmasından sevdiği attan ayrılmak zorunda kaldığında yaşama sevincini kaybetmesine, elden ele gezerken çektiği çilelerden kötülüğü ve kabalığı anlayamamasına dek insanın yazgısından farklı değildir yaşadıkları. Biz insan olarak kendi kurduğumuz dünyayı anlayamazken onun bir at olarak kafasının hayli karışık olması doğaldır. Bir canlı diğer bir canlı üzerindeki mülkiyet hakkını nereden alır? Onun için benim atım denmesine isyan eder. O sadece Tanrı’ya ve kendisine aittir. Oysa insan her şey üzerinde mülkiyet iddiasındadır. Holstomer, insanın mevcudiyetinin bu mülkiyetin çokluğuna bağlı olduğunu da sezer. Ne kadar çok şeye benim derse insan, o kadar mutlu olmaktadır. İnsan cinsi adına üzülür Holstomer. Kendisi mesela bir şeylere benim demekle değil, sadece çalışmakla ilgilenmektedir. Holtstomer’in acılarla dolu yaşamı hüzünlüdür ve ona bakışı bize de hayatı ve dünyayı algılayışımızı sorgulatır.
Merhaba sevgili kitapseverler
"Üç Ölüm" içinde beş öykü bulunan oldukça akıcı bir kitap. Ben severek okudum. En beğendiğim öykü ise "Çömlek Alyoşa" oldu.
Kitabın genelinde dönemim yaşam tarzından, fakirlerin çok fakir zenginlerin oldukça zengin olduğu zamanlardan örnekler var. İlk hikaye olan "Holstomer" ise bir at kayesi. Rengi diğer atlardan oldukça farklı duran alacalı bir atın tüm sahiplerini, hayatı boyunca neler yaşadığını ve ölümünü okuyoruz.
"Elveda Gülsarı" adlı kitapta baştan sona bir atın hayatını okuduktan sonra bunun ilk hikayesinin de bir atla ilgili olması azıcık canımı sıksa da güzeldi Şöyle klasiklerden kısacık bir kitap okusam diyenlere tavsiyemdir.
Keyifli okumalar, kitapla kalın...