Oysa savaş saflarında sarıklı gönüllülerle karşılaşıldığım anımsamıyorum. Hatta tabur imamları bile görülmemiştir. Tanrı korkusu kurşun korkusunu yok edemiyor.
İkide bir kesin bir sayıymış gibi, var olmayan otuz milyonluk Osmanlılıkla övündük. Ne yazık ki üç yüzyıldan beri çeşitli bozgun, acınacak durum ve eğitimsizlik aynası olan tarih sayfalarımıza bakmayarak, sürekli altı yüzyıllık san ve şereften söz edip, yüksekten uçarak kendimizi aldatmaktan bir an bile geri kalmadık. Bilimden, sanayiden, ticaretten yoksun, yoksulluk ve sıkıntı içinde bulunan ve çeşitli unsurlardan oluşmuş ve millet bilincini oluşturan dayanaklardan yoksun, siyasal yaşamını sürdürmesi ancak diğer devletlerin birbirleriyle dalaşmalarına dayalı, toprakları büyük ancak gücü küçük bir devletçikten başka bir şey olmadığımızı anlamak istemedik.
Milliyetçilik; 1859 ve 1870'de İtalyanlar ve Almanları birleştirirken, 19. ve 20. yüzyıl arasında Osmanlı İmparatorluğu ile Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nu da dağıtmıştı.