Tümel bir gerçeğe uyarlığı göz önünde tutarak, "İnsan, varoluşu özünden önce gelen bir varlıktır; çeşitli koşullar içinde özgürlüğünü istemeden yaşayamayan özgür bir yaratıktır," derken aynı zamanda, başkalarının özgürlüğünden ayrı bir özgürlük isteyeceğimi de belirtmiş oluyorum. Böylece özgürlüğün kapsadığı bu özgürlük istemi adına, varoluşlarının nedensizliği ile tümel özgürlüğünü gizlemeye yeltenenler üzerinde yargılar yürütebilirim. Bazıları ciddilik taslayarak ya da gerekirci bahaneler öne sürerek tümel özgürlüklerini saklarlar: Bunları "korkaklar" diye çağıracağım. Bazılarıysa –insanın yeryüzünde belirişi dahi zorunsuz, olumsalken (contingent)– varoluşlarını zorunlu göstermeye çalışırlar: Bunları da "alçaklar" diye çağıracağım. Korkaklar olsun, alçaklar olsun ancak öze uygunluk, özgüllük (authenticité) alanında yargılanabilirler. Ama ahlakın içeriği (muhtevası) ne denli değişken olursa olsun biçimi her zaman evrenseldir. Kant'ın da açıkladığı gibi özgürlük hem kendinin hem de başkalarının özgürlüğünü gerektirir.
Bu yaz yanınızdan ayırmak istemeyeceğiniz kitapları sizin için bir araya getirdik.
💬 Siz olsanız bu listeden hangisiyle başlardınız?
Seçiş ve Özellik1000Kitap
Gelgelelim bu, öznelciliğin itirazlarını bütün bütüne de önleyemez. Çünkü gerçekte türlü kılıklara girer bu itiraz. İşte bunlardan birkaçı: "Öyleyse her ne isterseniz yapabilirsiniz," derler bize. Bunu da çeşitli biçimlerde söylerler. Önce kargaşa yaratmakla suçlarlar bizi. Sonra da, "Başkaları üzerine yargılar veremezsiniz?" diye çıkışırlar. "Çünkü bir tasarıyı bir başka tasarıdan üstün tutmak için bir dayanağınız yok.
Öyleyken, kalkıp birini öbürüne yeğ tutmaya ne hakkınız var?" Daha sonra şöyle de diyebilirler: "Görüyorsunuz ki seçişleriniz köksüz; bir elinizle diktiğinizi öbür elinizle söküyorsunuz?"
Bu itirazların her üçü de pek sağlam görünmüyor bize.
Önceleyin şu birinci itiraza bakalım: Bir kere, "Her ne isterseniz seçebilirsiniz," sözü doğru değil. Bir anlamda seçmek elimizdedir, ne istersek seçebiliriz; elimizde olmayan seçmemektir. Gerçi her zaman seçebiliriz ama seçmemenin de aslında bir çeşit seçme olduğunu bilmek zorundayız. Kaldı ki böyle bir düşünüş ne denli biçimsel (formel) görünürse görünsün, kapris ve fanteziyi sınırlamak bakımından hayli önemlidir yine de.
Bu durum karşısında (sözgelişi başka cinsten bir varlıkla cinsel ilişkileri olabilen, çoluk çocukları olabilen bir varlık oluşumunun getirdiği durum karşısında da) doğru ise bu, o zaman bir davranışı seçmem gerekiyor, demektir. Beni bağlamakla bütün insanlığı da bağlayacak bir seçişin sorumluğunu yükleniyorum demektir. Öyle ki seçimimi hiçbir önsel değer belirlememiş de olsa durum değişmez. Çünkü seçişin kaprisle bir ilişiği yoktur.
Sana kötü bir haberim var Sartre!1000Kitap
Olur ya, bakarsınız ben göçüp gittikten sonra faşizmi kurmaya bile kalkışırlar? Üstelik birtakım ödlek ve gevşek kimseler de buna göz yumarlar.
Bizim için bunca iğrenç olan faşizm, o zaman insancıl bir gerçeklik haline gelir.
Dostoyevski, "Tanrı olmasaydı her şey mubah olurdu?" diye yazmıştı. (İşte bu söz, varoluşçuluğun çıkış noktasıdır.)